ROZDZIAŁ I.
Wprowadzenie


Jego Świątobliwość Tenzin Gjatso,
XIV Dalajlama Tybetu



  1. Wprowadzenie
  2. Cel praktyki Dharmy
  3. Intelektualne zrozumienie i doświadczalne urzeczywistnienie
  4. Podstawy transformacji
  5. Badanie natury rzeczywistości
  6. Sesja pytań i odpowiedzi





  1. Wprowadzenie
    1. STUDYING THESE TEACHINGS is a bit like doing construction work upon our mind. This kind of work is not always easy, but some of its aspects make it less difficult. For example, we don’t need money, laborers, technicians or technology. Everything we require is already there, within our mind. Therefore, with the right kind of effort and awareness, mental development can be easy.

      Studiowanie tych nauk, to trochę jak prowadzenie prac konstrukcyjnych na swoim umyśle. Ten rodzaj pracy nie zawsze jest łatwy, ale niektóre jego aspekty sprawiają, że staje się mniej trudny. Na przykład, nie potrzebujemy pieniędzy, robotników, techników, ani technologii. Wszystko, czego potrzebujemy, już tam jest, w naszym umyśle. Dlatego przy pomocy odpowiedniego wysiłku i uwagi, rozwijanie umysłu może być łatwe.

    2. I sometimes feel a little hesitant about giving Buddhist teachings in the West, because I think that it is better and safer for people to stay within their own religious tradition. But out of the millions of people who live in the West, naturally there will be some who find the Buddhist approach more effective or suitable. Even among Tibetans, there are those who practice Islam instead of Buddhism. If you do adopt Buddhism as your religion, however, you must still maintain an appreciation for the other major religious traditions. Even if they no longer work for you, millions of other people have received immense benefit from them in the past and continue to do so. Therefore, it is important for you to respect them.

      Czasami odczuwam odrobinę wahania w związku z udzielaniem buddyjskich nauk na Zachodzie, ponieważ uważam, że jest lepiej i bezpieczniej pozostać w swojej własnej tradycji religijnej. Ale wśród milionów ludzi żyjących na Zachodzie, naturalnie znajdą się i tacy, którzy uważają buddyjskie podejście za bardziej efektywne lub lepiej do nich pasujące. Nawet wśród Tybetańczyków są tacy, którzy praktykują islam zamiast buddyzmu. Jednakże, jeżeli zaadoptujecie buddyzm, jako swoją religię, musicie w dalszym ciągu doceniać pozostałe wielkie tradycje religijne. Nawet, gdy już nie sprawdzają się one w waszym życiu, miliony innych osób odniosło dzięki nim wielkie korzyści w przeszłości i odnosi w dalszym ciągu. Dlatego jest to ważne, abyście je szanowali.

    3. The teachings we are studying here are based on two texts: „Lamp for the Path to Enlightenment” [Tib: Jang-chub lam-gyi drön-ma] by the Indian master, Atisha Dipamkara Shrijnana [1], and „Lines of Experience” [Tib: Lam-rim nyam-gur or Lam-rim nyam-len dor-du], by Lama Tsongkhapa.

      Nauki, które tutaj studiujemy, opierają się na dwóch tekstach: „Lampa na ścieżkę do oświecenia (tyb.: Jang-chub lam-gyi drön-ma) indyjskiego mistrza Atisi Dipamkary Śridźniany (982–1054) [1] oraz „Wersety doświadczeń (tyb.: Lam-rim nyam-gur ; Lam-rim nyam-len dor-du) Lamy Dźe Tsongkhapy Losanga Dragpy (1357–1419).

    4. The skillful and compassionate Shakyamuni Buddha taught diverse types of Buddhadharma within a collection of 84,000 scriptures for the diverse mental dispositions and spiritual inclinations of his listeners. The essence of all these teachings is presented in such excellent treatises as Atisha’s „Lamp for the Path”, which presents the systematic approach of an individual on the path to enlightenment.

      Zręczny i współczujący Buddha Siakjamuni nauczał różnych typów nauk Dharmy, które znalazły się w zbiorze 84 tysięcy pism kanonicznych, w odpowiedzi na różnorodne mentalne dyspozycje i duchowe inklinacje swoich słuchaczy. Esencja wszystkich tych nauk jest przedstawiona w takich wspaniałych traktatach, jak „Lampa na ścieżkę” Atisi, która prezentuje systematyczne podejście z punktu widzenia osoby na ścieżce do oświecenia.

    5. With this as a basis, Lama Tsongkhapa composed three versions of lam-rim texts: an extensive version known as the Great Exposition of the Path to Enlightenment [2]; a medium-length version known as the Middling Exposition of the Stages of the Path; and the text we are studying here, the Short Exposition of the Stages of the Path, which is also called „Lines of Experience” or „Songs of Spiritual Experience”.

      Mając to za podstawę, Lama Tsongkhapa skomponował trzy teksty Lam-rim: wersję obszerną, znaną jako Wielka prezentacja ścieżki do oświecenia [2]; wersję średniej długości, znaną jako Średnia prezentacja stopni ścieżki; oraz tekst, który tutaj studiujemy, Krótka prezentacja stopni ścieżki, również nazywany „Wersety doświadczeń” lub „Pieśni duchowych doświadczeń”.

    6. Although I am the one explaining the texts we’ll be studying here, you don’t necessarily have to see me as your spiritual teacher. Instead, you can take my explanations to heart by relating to me more as a spiritual friend or colleague. Furthermore, don’t simply believe what I say without question, but use it as a basis for personal reflection and, in that way, develop your understanding of the Dharma.

      Chociaż to ja wyjaśniam te teksty, które będziemy tutaj studiować, nie musicie koniecznie postrzegać mnie, jako swojego nauczyciela duchowego. Zamiast tego, możecie wziąć sobie moje wyjaśnienia do serca odnosząc się do mnie bardziej, jako do przyjaciela duchowego lub kolegi. Co więcej, zamiast ślepo wierzyć w to, co mówię, bez kwestionowania, użyjcie tego, jako bazy dla osobistej refleksji i w ten sposób rozwijajcie swoje zrozumienie Dharmy.

    7. Whenever we engage in teaching, studying or listening to the Buddhadharma, it is very important to ensure that we adopt the correct motivation and attitude within our hearts and minds. We do this by taking refuge in the Three Jewels (Buddha, Dharma and Sangha) and reaffirming our generation of the mind of enlightenment (the altruistic intention) through reciting the following verse three times:

      I take refuge until I am enlightened
      In the Buddha, the Dharma and the Sangha.
      By the positive potential I generate
      Through studying these teachings,
      May I attain buddhahood for the benefit of all.

      Kiedykolwiek angażujemy się w nauczanie, studiowanie lub słuchanie Dharmy Buddhy, jest ważne, aby upewnić się, że przyjmujemy poprawną motywację i postawę w naszych sercach i umysłach. Robimy tak przyjmując schronienie w Trzech Klejnotach (Buddzie, Dharmie i Sandze) oraz potwierdzając wzbudzenie w sobie umysłu oświecenia (altruistycznej intencji) przez recytowanie następujących wersów trzy razy:

      Aż do momentu osiągnięcia przeze mnie oświecenia,
      przyjmuję schronienie w Buddzie, Dharmie i Sandze.
      Poprzez pozytywny potencjał,
      który wytwarzam studiując te nauki,
      niechaj osiągnę stan Buddhy dla dobra wszystkich.

    8. It is also traditional at the beginning of a teaching to recite verses making salutations to the Buddha, such as those that appear in Nagarjuna’s text, „Fundamentals of the Middle Way”. At the conclusion of this text, there is a verse that states, “I salute the Buddha who revealed the path that pacifies all suffering.” The Buddha presented the path that pacifies all suffering in the following way.

      Na początku nauk, tradycyjnie recytujemy również strofy, które oddają cześć Buddzie, takie jak te, które pojawiają się w tekście „Fundamentalne strofy Drogi Środka” [Mula madhyamaka karika] Nagardziuny. W zakończeniu tego tekstu znajduje się następująca strofa: “Oddaję cześć i chwałę Buddzie, który wyjawił ścieżkę, która pacyfikuje wszelkie cierpienia”. Buddha przedstawił ścieżkę, która pacyfikuje wszelkie cierpienia, w następujący sposób.

    9. Since the sufferings we all wish to avoid result from fundamentally mistaken ways of viewing the world, the way we eliminate them is by cultivating a correct understanding of the nature of reality. Therefore, in this verse, Nagarjuna salutes the Buddha for revealing the path that shows us how to cultivate a correct understanding of the nature of reality.

      Ponieważ cierpienia, których wszyscy pragniemy uniknąć są rezultatem fundamentalnie pomylonego sposobu postrzegania świata, sposobem wyeliminowania ich jest kultywowanie poprawnego zrozumienia natury rzeczywistości. Dlatego w tej strofie Nagardziuna oddaje cześć Buddzie za wyjawienie ścieżki pokazującej nam, jak kultywować poprawne zrozumienie natury rzeczywistości.

  2. Cel praktyki Dharmy
    1. What is the purpose of the Dharma? Just like other spiritual traditions, Buddhadharma is an instrument for training the mind—something we use to try to work out the problems that we all experience; problems that originate mainly at the mental level. Negative emotional forces create mental unrest, such as unhappiness, fear, doubt, frustration and so forth; these negative mental states then cause us to engage in negative activities, which in turn bring us more problems and more suffering. Practicing Dharma is a way of working out these problems, be they long-term or immediate. In other words, Dharma protects us from unwanted suffering.

      Jaki jest cel Dharmy? Tak jak inne tradycje duchowe, Dharma Buddhy jest instrumentem do trenowania umysłu — coś, co używamy, aby rozwiązać problemy, których wszyscy doświadczamy, problemy, które powstają głównie na poziomie umysłowym. Negatywne siły emocjonalne tworzą umysłowy niepokój, jak niezadowolenie, lęk, wątpienie, itd. Te negatywne stany umysłowe powodują następnie, że angażujemy się w negatywne działania, które z kolei przynoszą nam więcej problemów i więcej cierpienia. Praktykowanie Dharmy jest sposobem rozwiązywania tych problemów, zarówno tych przewlekłych, jak i tych natychmiastowych. Innymi słowy, Dharma ochrania nas przed nie chcianym cierpieniem.

    2. Buddhadharma means bringing discipline and inner tranquility into our mind. Therefore, when we talk about transforming our mind and developing inner qualities, the only way we can do this is to utilize the mind itself. There is nothing else we can use to bring about such change.

      Dharma Buddhy oznacza, że zaprowadzamy dyscyplinę i wewnętrzny spokój do naszego umysłu. Dlatego gdy mówimy o transformacji naszego umysłu i rozwijaniu wewnętrznych jakości, jedynym sposobem w jaki możemy to zrobić, to poprzez użytkowanie samego umysłu. Nie ma nic innego, czego mogli byśmy użyć, aby dokonać takiej zmiany.

    3. Thus, we should realize that much of what we do not desire—unwanted events, unhappiness and suffering—actually comes about as a result of our mistaken way of viewing the world and our destructive thoughts and emotions. These negative minds create both immediate unhappiness and future suffering as well.

      Tak więc powinniśmy zdać sobie sprawę, że wiele z tego, czego nie pragniemy — niechciane zdarzenia, niezadowolenie i cierpienie — tak na prawdę wydarzają się, jako rezultat naszego pomylonego sposobu widzenia świata oraz naszych destruktywnych myśli i emocji. Te negatywne stany umysłu tworzą zarówno natychmiastowe niezadowolenie, jak również przyszłe cierpienie.

    4. Underlying all of this is a fundamental ignorance, a fundamentally flawed way of perceiving reality. In Buddhism, this is called “self-grasping,” or “grasping at self-existence.” Since this is the case, the way to eliminate negative aspects of mind and the suffering they create is to see through the delusion of these mental processes and cultivate their opponent—the wisdom that is correct insight into the ultimate nature of reality. Through cultivating this insight and applying it as an antidote, we will be able to dispel the suffering and undesirable events in our lives.

      U podłoża tego wszystkiego znajduje się fundamentalna ignorancja, fundamentalnie wadliwy sposób postrzegania rzeczywistości. W buddyzmie jest to nazywane “chwytanie jaźni” lub “chwytanie samoistnej egzystencji”. Ponieważ tak jest, to sposobem wyeliminowania negatywnych aspektów umysłu i cierpienia, jakie one stwarzają, jest przejrzeć urojenia tych procesów umysłowych i kultywować ich przeciwności — mądrość, która jest poprawnym wglądem w ostateczną naturę rzeczywistości. Poprzez kultywowanie tego wglądu i stosowanie go, jako antidotum, będziemy w stanie rozproszyć cierpienie i nie chciane wydarzenia w naszym życiu.

    5. To succeed in this, we must first recognize what the negative and positive aspects of mind are and be able to distinguish between them. Once we develop a clear understanding of the negative aspects of mind and their destructive potential, the wish to distance ourselves from them will arise naturally within us. Similarly, when we recognize the positive aspects of mind and their potential benefit, we will naturally aspire to gain and enhance these mental qualities. Such transformation of mind cannot be imposed on us from the outside but happens only on the basis of voluntary acceptance and great enthusiasm inspired by a clear awareness of the benefits to be gained.

      Aby odnieść w tym sukces, musimy najpierw zrozumieć, czym są negatywne i pozytywne aspekty umysłu oraz umieć rozróżniać między nimi. Jak już rozwiniemy jasne zrozumienie negatywnych aspektów umysłu oraz ich destrukcyjnego potencjału, wtedy naturalnie pojawi się w nas życzenie, aby się od nich odsunąć. Podobnie gdy zrozumiemy pozytywne aspekty umysłu oraz ich potencjalne korzyści, wtedy będziemy naturalnie aspirować do zdobycia i wzmocnienia tych jakości umysłu. Taka transformacja umysłu nie może zostać na nas wymuszona przez zewnętrzne czynniki, ale może się jedynie wydarzyć na bazie dobrowolnej akceptacji i wielkiego entuzjazmu inspirowanego przez jasną świadomość korzyści, jakie można odnieść.

    6. Time is always moving, minute-by-minute and second-by-second. As time moves on, so do our lives. Nobody can stop this movement. However, one thing is in our own hands, and that is whether or not we waste the time that we have; whether we use it in a negative way or a constructive way. The passage of time through which we live our lives is the same for all of us and there is also a basic equality between those of us who are a part of this time. The difference lies in our state of mind and motivation.

      Czas zawsze upływa, minuta po minucie, sekunda po sekundzie. Wraz z czasem upływa nasze życie. Nikt tego nie zatrzyma. Jednakże, jedna rzecz jest w naszych rękach, a jest nią to, czy będziemy marnować ten czas, który mamy, czy nie, czy będziemy trwonić go w sposób negatywny, czy spożytkujemy go w konstruktywny sposób. Upływ czasu w naszym życiu jest taki sam dla nas wszystkich, jak również istnieje podstawowa równość pomiędzy tymi z nas, którzy są częścią tego czasu. Różnica leży w naszym stanie umysłu i motywacji.

    7. Proper motivation does not come about simply by our being aware that one kind of motivation is right and another wrong. Awareness alone does not change motivation. It takes effort. If we make this effort wisely, we will attain a positive, desirable result, but unwise effort is akin to self-torture. Therefore, we need to know how to act.

      Właściwa motywacja nie powstaje w nas jedynie dlatego, że jesteśmy świadomi, iż jeden rodzaj motywacji jest dobry, a inny zły. Sama świadomość faktu nie zmienia motywacji. To wymaga wysiłku. Jeżeli podejmiemy ten wysiłek w mądry sposób, osiągniemy pozytywne, pożądane rezultaty, ale nie mądry wysiłek jest podobny do torturowania się. Dlatego musimy wiedzieć, jak to zrobić.

    8. This issue of making a wise use of effort is very important. For example, even external development, such as the construction of a building, requires a tremendous amount of diligence and care. You need to take into account its exact location, the suitability of the environment, the climate and so forth. Having taken all those factors into account, you can then build a reliable and appropriate structure.

      To zagadnienie mądrego wykorzystania wysiłku jest bardzo ważne. Na przykład, nawet zewnętrzny rozwój, taki jak konstrukcja budowli wymaga wiele pilności i dbałości. Musicie wziąć pod uwagę to dokładne miejsce, dopasowanie środowiska, klimat i tak dalej. Wziąwszy pod uwagę wszystkie te czynniki możecie budować niezawodną i odpowiednią strukturę.

    9. Similarly, when you make an effort in the realm of mental experience, it is important to first have a basic understanding of the nature of mind, thoughts and emotions, and also to take into account the complexity of the human physiological condition and how it interfaces with the surrounding environment.

      Podobnie, gdy podejmujecie wysiłki w sferze umysłowych doświadczeń, ważnym jest, aby najpierw posiadać podstawowe zrozumienie natury umysłu, myśli i emocji, jak również wziąć pod uwagę złożoność ludzkich uwarunkowań fizjologicznych i to, jak one oddziałują z otaczającym środowiskiem.

    10. Therefore, it is important for you to have a wide, comprehensive knowledge of things so that you don’t exert all your effort blindly pursuing your goal on the basis of a single point. That’s not the way of the intelligent, the way of the wise. The way of the wise is to exert effort on the basis of much wider knowledge.

      Dlatego jest to dla was ważne, abyście posiadali szeroką, wszechstronną wiedzę dotyczącą tych rzeczy, tak abyście nie wydatkowali całego swojego wysiłku ślepo dążąc do waszego celu w oparciu o wyrywkowy fakt. To nie jest droga inteligentów, droga mędrców. Droga mędrców polega na tym, że wydatkujemy wysiłek na podstawie dużo szerszej wiedzy.

    11. In the Tibetan Buddhist tradition, there are more than one hundred volumes of Kangyur—sutras attributed to the Buddha himself—and more than two hundred volumes of Tengyur—the collection of authoritative commentaries written by such Indian masters as Nagarjuna and Asanga. If you were to distill the meaning of all of these sutras and their commentaries and incorporate them into your practice, you would make tremendous strides in terms of realization and spiritual progress, but if you treat all this great literature simply as an object of veneration and seek instead some smaller text on which to base your practice, then although you will receive some benefit, your spiritual progress will not be that great.

      W tradycji buddyzmu tybetańskiego istnieje ponad sto woluminów w zbiorze Kangjur zawierającym sutry przypisane samemu Buddzie oraz ponad dwieście woluminów w zbiorze Tengjur zawierającym autorytatywne komentarze napisane przez takich indyjskich mistrzów, jak Nagardziuna i Asanga. Jeżeli mielibyście wydestylować znaczenie tych wszystkich sutr i ich komentarzy i wprowadzić to do swojej praktyki, to zrobilibyście olbrzymie kroki na drodze urzeczywistnień i duchowego postępu. Gdybyście jednak potraktowali całą tę wielką literaturę po prostu jako obiekt czci i zamiast tego poszukali sobie jakiegoś mniejszego tekstu, aby na nim oprzeć swoją praktykę, wtedy mimo tego, że odnieślibyście jakieś korzyści, to wasz rozwój duchowy nie byłby wielki.

  3. Intelektualne zrozumienie i doświadczalne urzeczywistnienie
    1. It is important to be able to differentiate between two levels of understanding. One is the superficial, intellectual level, where on the basis of reading, studying or listening to teachings, we distinguish between negative and positive qualities of mind and recognize their nature and origin. The other is the deeper, experiential level, where we actually cultivate and generate positive qualities within ourselves.

      Jest to ważne, aby móc rozróżniać między dwoma poziomami rozumienia. Jeden, to powierzchowny, intelektualny poziom, gdzie na podstawie lektur, studiowania lub słuchania nauk, rozróżniamy negatywne i pozytywne cechy umysłu oraz rozpoznajemy ich naturę i pochodzenie. Drugi, to głębszy, doświadczalny poziom, gdzie rzeczywiście kultywujemy i wytwarzamy pozytywne cechy wewnątrz nas.

    2. Although it can be challenging to develop an intellectual understanding of certain topics, it is generally easier because it can be cultivated merely by reading texts or listening to teachings. Experiential understanding is far more difficult to develop, since it comes about only as a result of sustained practice. At the experiential level, your understanding is also accompanied by a strong component of feeling; your understanding is essentially a felt experience.

      Chociaż może być to wyzwaniem, aby rozwinąć intelektualne zrozumienie pewnych tematów, to jest to ogólnie rzecz biorąc łatwiejsze, ponieważ można to kultywować jedynie czytając teksty lub słuchając nauk. Dużo trudniej jest rozwijać zrozumienie płynące z doświadczenia [urzeczywistnienie], ponieważ przychodzi ono tylko jako rezultat utrzymywanej praktyki. Na poziomie doświadczalnym waszemu zrozumieniu towarzyszy silny komponent uczucia; w swojej esencji wasze zrozumienie jest odczutym doświadczeniem [urzeczywistnieniem].

    3. Because experiential understanding is thus accompanied by powerful emotions, you can see that although many emotions are destructive, there are positive emotional states as well. Actually, human beings could not survive without emotion. Emotion is an integral part of being human; without it, there would be no basis for life. However, we also know that many of our problems and conflicts are entangled with strong emotions. When certain emotions arise within our hearts and minds, they create an immediate disturbance, which isn’t only temporary but can lead to negative long-term consequences, especially when we interact with other people. These negative emotions can also damage our physical health.

      Ponieważ doświadczalnemu zrozumieniu towarzyszą potężne emocje, to widać, że chociaż wiele emocji jest destruktywnych, istnieją również pozytywne stany emocjonalne. W istocie, istoty ludzkie nie przetrwałyby bez emocji. Emocje są integralną częścią bycia człowiekiem. Bez nich nie byłoby podstaw do życia. Jednakże, wiemy również, że wiele z naszych problemów i konfliktów jest powiązanych z silnymi emocjami. gdy pewne emocje powstają w naszych sercach i umysłach, stwarzają natychmiastowe zaburzenie, które nie jest jedynie chwilowe, ale może prowadzić do przewlekłych negatywnych konsekwencji, szczególnie podczas interakcji z innymi. te negatywne emocje mogą również zniszczyć nasz zdrowie fizyczne.

    4. When other types of emotion arise, however, they immediately induce a sense of strength and courage, creating a more positive atmosphere in general and leading to positive long-term consequences, including our health. Putting aside the question of spiritual practice for the moment, we can see that even from the perspective of mundane day-to-day life, there are destructive emotions and those that are constructive.

      Jednak gdy powstają inne rodzaje emocji, natychmiast wywołują wrażenie siły i odwagi, tworząc ogólnie bardziej pozytywną atmosferę i prowadząc do pozytywnych długoterminowych konsekwencji, włączając w to nasze zdrowie. Na chwilę odkładając na bok kwestię praktyki duchowej, możemy zauważyć, że nawet z perspektywy zwykłego codziennego życia, istnieją zarówno destruktywne, jak i konstruktywne emocje.

    5. The Tibetan term for Dharma is chö, which has the literal connotation of “changing,” or “bringing about transformation.” When we talk about transforming the mind, we are referring to the task of diminishing the force of destructive thoughts and emotions while developing the force of those that are constructive and beneficial. In this way, through the practice of Dharma, we transform our undisciplined mind into one that is disciplined.

      Tybetańskim słowem określającym Dharmę jest ciö, posiadające dosłowne znaczenie “zmieniania” lub “powodowania transformacji”. Gdy mówimy o transformowaniu umysłu, odnosimy to do zadania zmniejszania siły destruktywnych myśli i emocji, podczas gdy równocześnie rozwijamy siłę tych, które są konstruktywne i korzystne. W ten sposób, poprzez praktykę Dharmy, transformujemy nasz umysł z niezdyscyplinowanego w zdyscyplinowany.

  4. Podstawy transformacji
    1. How do we know that it is possible to transform our mind? There are two bases for this. One is the fundamental law of impermanence; that all things and events are subject to transformation and change. If we examine this more deeply, we will realize that at every instant, everything that exists is going through a process of change. Even though, for example, we speak of yesterday’s person as existing unchanged today, we are all aware at a gross, experiential level of the laws of impermanence; that, for instance, even the earth on which we live will one day come to an end.

      Skąd wiemy, że jest możliwe dokonanie transformacji naszego umysłu? Wynika to z dwóch powodów. Jednym jest fundamentalne prawo nietrwałości, mówiące że wszystkie rzeczy i zdarzenia podlegają transformacjom i zmianom. Jeżeli zbadamy to głębiej, zdamy sobie sprawę, że w każdej chwili, wszystko, co istnieje, przechodzi przez proces zmiany. Na przykład, nawet jeżeli mówimy, że osoba z wczoraj istnieje dzisiaj, jako ta sama, niezmieniona osoba, to i tak wszyscy jesteśmy świadomi nietrwałości na powierzchownym poziomie codziennych doświadczeń. Na przykład, że nawet ziemia, na której żyjemy, pewnego dnia przestanie istnieć.

    2. If things and events did not have the nature of changing from moment to moment, we would be unable to explain how transformation takes place over time. When we reduce vast passages of time down to very brief ones, we can realize that things are actually changing from moment to moment. Modern technology helps us see some of these changes; the development of a biological organism, for example, can be observed through a microscope. Also, at a subtle theoretical level, certain observations indicate the extremely dynamic nature of physical reality. It is this fundamental law of nature—impermanence—that creates the potential for our own change, development and progress.

      Jeżeli rzeczy i zdarzenia nie miałyby natury zmieniania się z momentu na moment, to nie moglibyśmy wytłumaczyć tego, jak transformacja zachodzi w czasie. Kiedy zredukujemy długie przedziały czasu do bardzo krótkich, wtedy zdamy sobie sprawę, że rzeczy w istocie zmieniają się z momentu na moment. Nowoczesna technologia pomaga nam zobaczyć niektóre z tych zmian. Na przykład, rozwój biologicznego organizmu może być obserwowany przez mikroskop. Również na subtelnym poziomie teoretycznym pewne obserwacje wskazują na ekstremalnie dynamiczną naturę rzeczywistości fizycznej. To jest to fundamentalne prawo natury — nietrwałość — które stwarza potencjał dla naszych własnych zmian, rozwoju i postępu.

    3. This transient and impermanent nature of reality is not to be understood in terms of something coming into being, remaining for a while and then ceasing to exist. That is not the meaning of impermanence at the subtle level. Subtle impermanence refers to the fact that the moment things and events come into existence, they are already impermanent in nature; the moment they arise, the process of their disintegration has already begun. When something comes into being from its causes and conditions, the seed of its cessation is born along with it. It is not that something comes into being and then a third factor or condition causes its disintegration. That is not how to understand impermanence. Impermanence means that as soon as something comes into being, it has already started to decay.

      Ta przejściowa i nietrwała natura rzeczywistości nie ma być rozumiana w sensie czegoś, co zaczyna istnieć, trwa przez chwilę, a później wygasa. To nie jest znaczeniem nietrwałości na poziomie subtelnym. Nietrwałość subtelna odnosi się do faktu, że w momencie gdy rzeczy i zdarzenia zaczynają istnieć, to już są z natury nietrwałe; w momencie gdy powstają, proces ich dezintegracji już się zaczął. Gdy coś powstaje ze swoich przyczyn i warunków, ziarno jego destrukcji rodzi się razem z nim. Nie jest tak, że coś zaczyna istnieć i wtedy trzeci czynnik lub warunek dokonuje jego dezintegracji. Nie tak należy rozumieć nietrwałość. Nietrwałość oznacza, że w momencie, gdy coś zaczyna istnieć, to już zaczęło się rozkładać.

    4. If you limit your understanding of impermanence to something’s continuum, you will comprehend only gross impermanence. You will feel that when certain causes and conditions give rise to something, it remains unchanged as long as the factors that sustain its existence remain unchanged, and begins to disintegrate only when it encounters adverse circumstances. This is gross impermanence.

      jeżeli ograniczycie swoje zrozumienie nietrwałości do kontinuum zjawisk, wtedy zrozumiecie jedynie mniej subtelny rodzaj nietrwałości. Odniesiecie wrażenie, że gdy pewne przyczyny i warunki powodują powstanie zjawiska, pozostaje ono niezmienne tak długo, jak czynniki, które utrzymują jego istnienie, pozostają niezmienne, a zaczyna się ono dezintegrować tylko wtedy, gdy spotyka nie sprzyjające okoliczności. To jest mniej subtelny rodzaj nietrwałości.

    5. If, however, you deepen your understanding of impermanence by approaching it at the subtle level—the moment-to-moment change undergone by all phenomena—you will realize how as soon as something comes into being, its cessation has also begun.

      Jednak jeżeli pogłębicie swoje zrozumienie nietrwałości przez podejście do niej na bardziej subtelnym poziomie zmiany z momentu na moment — zmiany przez którą przechodzą wszystkie zjawiska — to wtedy zrozumiecie, że w momencie, gdy coś zaczyna istnieć, jego wygasanie też już się zaczęło.

    6. At first you might feel that coming into being and coming to cessation are contradictory processes, but when you deepen your understanding of impermanence, you will realize that coming into being (birth) and cessation (death) are, in a sense, simultaneous. Thus, the fundamental law of impermanence (the transitory nature of all phenomena) gives us one basis for the possibility of transforming our minds.

      Początkowo możecie odnosić wrażenie, że zaczynanie istnienia i zaczynanie wygasania są procesami sprzecznymi, ale gdy pogłębicie swoje zrozumienie nietrwałości, zrozumiecie, że zaczynanie istnienia (rodzenie się) i wygasanie (śmierć) są, w pewnym sensie, równoczesne. W ten sposób fundamentalne prawo nietrwałości (natura przemijalności wszystkich zjawisk) jest jednym z powodów, dla których możliwa jest transformacja naszych umysłów.

    7. The second premise for the possibility of transforming our minds is again one that we can perceive in the reality of the external physical world, where we see that certain things are in conflict with others. We can call this the law of contradiction. For example, heat and cold, darkness and light and so forth are opposing forces—enhancing one automatically diminishes the other. In some cases this is a gradual process, in others, instantaneous. For instance, when you switch on a light, darkness in a room is immediately dispelled.

      Drugą przesłanką możliwości transformacji naszych umysłów jest znowu taka, którą możemy zaobserwować w rzeczywistości zewnętrznego fizycznego świata, gdzie widzimy, że pewne rzeczy są w konflikcie z innymi. Możemy to nazwać prawem sprzeczności. Na przykład, gorąco i zimno, ciemność i światło i tak dalej, są przeciwnymi sobie siłami, tak że zwiększając jedną automatycznie zmniejszamy drugą. W pewnych przypadkach jest to stopniowy proces, a w innych natychmiastowy. Na przykład, gdy włączycie światło, ciemność w pokoju jest natychmiast rozproszona.

    8. If you look at the mental world of thoughts and emotions in the same way, you will again find many opposing forces, such that when you encourage and develop certain types of emotions, those that contradict them automatically diminish in intensity. This natural fact of our consciousness, where opposite forces contradict one another, provides another premise for the possibility of change and transformation.

      Jeżeli przyjrzycie się umysłowemu światu myśli i emocji w ten sam sposób, ponownie zauważycie wiele przeciwnych sobie sił, takich że gdy wspieracie i rozwijacie pewne rodzaje emocji, to te, które są im przeciwstawne automatycznie obniżą swoją intensywność. Ten naturalny fakt dotyczący naszej świadomości mówiący, że przeciwne siły sprzeciwiają się sobie nawzajem, dostarczają kolejnej przesłanki dla możliwości zmiany i transformacji.

    9. When we take two types of thought or emotion that directly oppose one another, the question arises, which reflects the true state of affairs and which is a false way of relating to the world? The answer is that those thoughts and emotions that are strongly grounded in experience and reason are the ones with truth on their side, whereas those that are contrary to the way things exist, no matter how powerful they may be at any given time, are actually unstable. Since they lack valid grounding in experience and reason, they do not have a firm foundation.

      Gdy rozpatrzymy dwa rodzaje bezpośrednio przeciwnych sobie myśli lub emocji [dotyczących pewnej rzeczy lub zdarzenia], pojawia się pytanie, która z nich odzwierciedla prawdę, a która jest fałszywym wyobrażeniem [na ich temat]? Odpowiedź jest taka, że to te myśli i emocje, które są silnie oparte w doświadczeniu i rozumowaniu, są tymi, po których stronie znajduje się prawda, podczas gdy te, które są sprzeczne ze sposobem w jaki rzeczy istnieją, nie ważne jak potężne mogą być w danym czasie, są w istocie nie stabilne. Ponieważ brak im ważnego oparcia w doświadczeniu i rozumowaniu, nie posiadają stabilnych fundamentów.

    10. Also, if we take two kinds of emotion that directly oppose one other and examine them to see what distinguishes one from the other, another feature we notice is that they differ in their long-term effects.

      W dodatku, gdy rozpatrzymy dwa rodzaje emocji bezpośrednio przeciwnych sobie i zbadamy je, aby ustalić, co je od siebie odróżnia, to następną cechą, jaką zauważymy są ich długoterminowe efekty.

    11. There are certain types of emotion that give us temporary relief or satisfaction, but when we examine them with our faculty of intelligence—the insight that enables us to judge between long-term and short-term benefits and shortcomings—we find that in the long run they are destructive and harmful; they cannot be supported by reason or insight. The moment the light of intelligence shines on destructive emotions, they no longer have any support.

      Istnieją pewne rodzaje emocji dających nam tymczasową ulgę lub satysfakcję, ale gdy zbadamy je przy pomocy naszej inteligencji — wglądu, który pozwala nam rozsądzić między ich krótko i długoterminowymi wadami i zaletami — zauważymy, że w dłuższej perspektywie są one dla nas samych destrukcyjne i krzywdzące oraz że nie możemy znaleźć dla nich poparcia ze strony rozumowania lub wglądu. W momencie, gdy światło naszej inteligencji padnie na destruktywne emocje, wtedy widać już, że nie mają żadnego uzasadnienia.

    12. There are other types of emotion, however, that may seem a bit disturbing at the time but actually have long-term benefits, and are, therefore, reinforced by reason and insight, supported by intelligence.

      Jednakże istnieją inne rodzaje emocji, które mogą czasami wydawać się trochę niepokojące, ale w istocie dostarczają długoterminowych korzyści i dlatego, będąc wzmocnione rozumowaniem i wglądem, są wspierane przez inteligencję.

    13. Therefore, positive emotions are ultimately more powerful than negative ones because their potential for development is greater.

      Dlatego pozytywne emocje są ostatecznie silniejsze niż negatywne, gdyż ich potencjał rozwojowy jest większy.

    14. These two premises—the laws of impermanence and contradiction—allow us to see the possibility of bringing about transformation within ourselves.

      Te dwie przesłanki — prawa nietrwałości i sprzeczności — pozwalają nam dostrzec możliwość przeprowadzenia transformacji wewnątrz nas samych.

  5. Badanie natury rzeczywistości
    1. All this suggests the importance of having a deeper knowledge of the nature of the mind and its various aspects and functions in general, and the nature and complexity of emotion in particular. Also, since we realize that many of our problems arise from a fundamentally flawed way of perceiving and relating to the world, it becomes important for us to be able to examine whether or not our perception accords with the true nature of reality. Understanding the true nature of reality is crucial, as it is our perception of reality that lies at the heart of how we relate to the world. However, reality here means not just the immediate facts of our experience and environment but the entire expanse of reality, because many of our thoughts and emotions arise not only as a result of the immediate physical environment but also out of abstract ideas.

      Wszystko to sugeruje, jak ważne jest posiadanie głębszej wiedzy o naturze umysłu oraz jego różnych aspektach i funkcjach w ogóle, a szczególnie o naturze i złożoności emocji. W dodatku, ponieważ wiemy, że wiele problemów pochodzi z fundamentalnie wadliwego sposobu postrzegania i nawiązywania relacji ze światem, staje się to dla nas ważne, abyśmy mogli zbadać, czy nasza percepcja pozostaje w zgodzie z prawdziwą naturą rzeczywistości, czy nie. Zrozumienie prawdziwej natury rzeczywistości jest decydujące, jako że to nasza percepcja rzeczywistości leży u podłoża tego w jaki sposób nawiązujemy relacje ze światem. Jednakże, to co rozumiemy tutaj pod pojęciem rzeczywistości, to nie tylko bezpośrednio dostępne fakty z naszego doświadczenia i środowiska, ale wszystkie obszary rzeczywistości, ponieważ wiele z naszych myśli i emocji powstaje nie tylko jako rezultat bezpośredniego środowiska fizycznego, ale powstaje również w odniesieniu do abstrakcyjnych idei.

    2. Therefore, in the Buddha’s teaching, we find a great deal of discussion on the nature of reality in terms of the eighteen constituents, the twelve sources, the five aggregates and so forth [3] and how it relates to the practitioner’s quest for enlightenment. If the Buddhist path were simply a matter of faith and cultivating deep devotion to the Buddha, there would have been no need for him to explain the nature of reality in such technical and complex terms. From this perspective, then, the Buddha’s teaching can be described as an exploration of the nature of reality.

      Dlatego w naukach Buddhy znajdujemy obszerne dyskusje na temat natury rzeczywistości z punktu widzenia osiemnastu składników, dwunastu źródeł, pięciu agregatów i tak dalej [3] oraz jak to się wiąże z osobą poszukującą oświecenia. Gdyby buddyjska ścieżka była po prostu kwestią wiary i kultywowania głębokiego religijnego uczucia oddania wobec Buddhy, wtedy nie byłoby potrzeby, aby Buddha wyjaśniał naturę rzeczywistości, używając takich technicznych i skomplikowanych terminów. Z tej perspektywy można więc opisać nauki Budhhy, jako eksplorację natury rzeczywistości.

    3. Just as scientific disciplines place tremendous emphasis on the need for objectivity on the part of the scientist, Buddhism also emphasizes the importance of examining the nature of reality from an objective stance. You cannot maintain a point of view simply because you like it or because it accords with your preset metaphysical or emotional prejudices. If your view of reality is based simply on fantasy or conjecture, there will be no possibility of your being able to cultivate that view to an infinite level.

      Tak jak dyscypliny naukowe silnie podkreślają potrzebę obiektywnego podejścia ze strony naukowca, również buddyzm podkreśla wagę badania natury rzeczywistości z obiektywnego punktu widzenia. Nie można propagować poglądów po prostu dlatego, że są lubiane lub dlatego, że są w zgodzie ze z góry przyjętymi metafizycznymi lub emocjonalnymi uprzedzeniami. Jeżeli wasz pogląd na rzeczywistość opiera się po prostu na fantazjach lub hipotezach, to nie będzie to możliwe, aby urzeczywistnić ten pogląd w praktyce, rozwijając go w nieskończoność.

    4. When you are engaged in the Buddhist path of the exploration of the nature of reality, there are principally two faculties at work in your mind. One is the faculty of investigation, which subjects reality to analysis. In Buddhist language this is described as “wisdom,” or “insight.” Then there is the faculty of “method,” or “skillful means,” which is the faculty that allows you to deepen your courage and tolerance and generates the powerful motivational force that sustains you in your spiritual quest.

      Gdy zaangażujecie się w buddyjską ścieżkę eksploracji natury rzeczywistości, zasadniczo będziecie mieli do dyspozycji dwie zdolności w waszym umyśle. Jedna, to zdolność do badania, która poddaje rzeczywistość analizie. W buddyjskiej terminologii jest to opisane, jako “mądrość” lub “wgląd”. Druga, to zdolność do stosowania “metod” lub “zręcznych środków”, która pozwala wam pogłębiać waszą odwagę i tolerancję oraz wytwarzać potężną siłę motywacji napędzającą wasze duchowe poszukiwania.

  6. Sesja pytań i odpowiedzi
  7. Question: Your Holiness, you said that all phenomena are subject to impermanence. Is the pure, unobstructed nature of mind also subject to impermanence? Does this nature of mind have a birth and a death?

    Pytanie: Wasza Świątobliwość, powiedziałeś, że wszystkie zjawiska podlegają nietrwałości. Czy czysta, nie przesłonięta natura umysłu również podlegają nietrwałości? Czy ta natura umysłu ma swoje narodziny i śmierć?

    His Holiness: When we speak about the nature of mind in a Buddhist context, we have to understand that it can be understood on two different levels—the ultimate level of reality, where the nature of mind is understood in terms of its emptiness of inherent existence, and the relative, or conventional, level, which refers to the mere quality of luminosity, knowing and experience.

    Jego Świątobliwość: Gdy mówimy o naturze umysłu w kontekście buddyjskim, musimy pamiętać, że jest ona rozpatrywana na dwóch różnych poziomach — na ostatecznym poziomie rzeczywistości, gdzie natura umysłu jest rozumiana w sensie pustki jej inherentnej egzystencji oraz na względnym, konwencjonalnym poziomie, który odnosi się do takich jej zaledwie cech, jak świetlistość, rozumienie i doświadczenie.

    If your question relates to the mind’s conventional nature, then just as the mind itself goes through a process of change and flux, so does the nature of mind. This already indicates that the nature of mind is an impermanent phenomenon. However, if you are asking about the mind’s emptiness, then we need to consider that even though the mind’s emptiness is not a transient phenomenon—that is, not subject to causes and conditions—it cannot be posited independent of a given object. In other words, the emptiness of mind cannot exist independently of mind itself. The emptiness of mind is nothing other than its utter lack of intrinsic, or inherent, existence. Therefore, as different states of mind come and go, new instances of the emptiness of mind also occur.

    Jeżeli Twoje pytanie odnosi się do konwencjonalnej natury umysłu, to tak jak sam umysł przechodzi przez proces zmian, tak również i jego natura. To już wskazuje, że natura umysłu jest zjawiskiem nietrwałym. Jeżeli jednak pytasz o pustkę umysłu, wtedy musimy rozważyć, że chociaż pustka umysłu nie jest przejściowym zjawiskiem, czyli nie podlega przyczynom i warunkom, to nie można postulować jej, jako niezależnej od danego obiektu. Innymi słowy, pustka umysłu nie może istnieć niezależnie od samego umysłu. Pustka umysłu nie jest niczym innym niż całkowitym brakiem jego wewnętrznej lub inherentnej egzystencji. Dlatego tak samo, jak przychodzą i odchodzą różne stany umysłu, tak również pojawiają się nowe przykłady ich pustki.




    Z tybetańskiego na angielski przełożył gesze Thupten Jinpa Ph.D., 2002. Z angielskiego przełożył mnich buddyjski Zbigniew Modrzejewski (getsul Lhundrub Dzinpa). Przekładu dokonano na podstawie tekstu: „Illuminating the Path to Enlightenment”. Książka ta jest komentarzem do dwóch historycznie ważnych tekstów buddyjskich nauk Lam-rim: „Lampa na ścieżkę do oświecenia Aczarji Atisi Dipamkary Śridźniany (982–1054) oraz „Wersety doświadczeń Lamy Dźe Tsongkhapy Losanga Dragpy (1357–1419). Przekład Rozdziału I ukończono w sierpniu 2012.



    „Rozjaśniając ścieżkę do oświecenia”

    Szanowny Czytelniku, ta piękna i wartościowa książka XIV-tego Dalajlamy Tybetu, „Rozjaśniając ścieżkę do oświecenia”, ISBN 0-9623421-6-5 nie wymaga opłacania ani praw autorskich, ani wydawniczych. W dodatku do tego, że jest ona powszechnie dostępna w internecie, to w angielskojęzycznej wersji, w formie drukowanej jest również przeznaczona do darmowej dystrybucji. Być może warto byłoby udostępnić ją w polskim przekładzie w klasycznej formie drukowanej do darmowej dystrybucji również w Polsce? Jeżeli uważasz, że to dobry pomysł, to prosimy o kontakt. „The gift of the Dhamma excels all gifts”, Dhammapada, Verse 354.