ROZDZIAŁ VI.
Ku wyzwoleniu z cyklicznej egzystencji


Jego Świątobliwość Tenzin Gjatso,
XIV Dalajlama Tybetu




  1. Wyrzeczenie się cyklicznej egzystencji
  2. Zrozumienie natury cyklicznej egzystencji
  3. Sesja pytań i odpowiedzi





  1. Wyrzeczenie się cyklicznej egzystencji
  2. Lamp for the Path: Verse 4

    4. Those who seek peace for themselves alone,
    Turning away from worldly pleasures
    And avoiding destructive actions
    Are said to be of middling capacity.

    Lampa na ścieżkę, strofa 4

    4. Ci, którzy poszukują spokoju tylko dla siebie,
    odwracając się od przyjemności cyklicznej egzystencji
    oraz unikając destruktywnych uczynków,
    nazywani są osobami o średnich zdolnościach.

    In this reference to turning away from worldly pleasures, we have to understand that according to Buddhism, even things and events that are conventionally regarded as pleasurable are ultimately all dukkha, that is they are of the nature of suffering and dissatisfaction. When the Buddha explains the path that transcends suffering, he is referring not only to painful experiences but also to conventionally pleasurable ones. This understanding is not unique to Buddhism, but common to both Buddhist and non-Buddhist schools in India.

    Biorąc pod uwagę to powyższe odniesienie do odwracania się od codziennych ludzkich przyjemności, musimy pamiętać, że według buddyzmu, nawet takie rzeczy i zdarzenia, które są na codzień konwencjonalnie uważane za przyjemne, ostatecznie wszystkie są dukkhą, czyli mają naturę cierpienia i braku satysfakcji. Gdy Buddha wyjaśnia ścieżkę przekraczającą cierpienie, odnosi się nie tylko do bolesnych doświadczeń, ale również do tych konwencjonalnie uważanych za przyjemne. Takie zrozumienie nie jest bynajmniej unikalne w przypadku buddyzmu, ale wspólne zarówno dla buddyjskich, jak i nie buddyjskich szkół w Indiach.

    We can see this by looking at some of the meditation practices found in non-Buddhist traditions, particularly those aimed at cultivating the four levels of concentration. The fourth level of concentration, in particular, is said to be a state where, for the meditator, pleasurable and painful experiences no longer exist. Then, of course, the higher levels of the four formless absorptions are also beyond any sensations of pain or pleasure [34]. Even though some non-Buddhist schools accept that one needs to transcend even pleasurable sensations, the unique understanding of Buddhism is that the very condition upon which these experiences arise is also of the nature of suffering and therefore the basis of dissatisfaction.

    Można to zauważyć przyglądając się niektorym praktykom medytacyjnym w tradycjach nie buddyjskich, szczególnie tych ukierunkowanych na kultywowanie czterech poziomów koncentracji. Mówi się, że szczególnie czwarty poziom koncentracji jest stanem, w którym dla medytującego nie istnieją już ani przyjemne, ani bolesne doświadczenia. Następnie, oczywiście, wyższe poziomy czterech bezforemnych absorbcji również wykraczają ponad jakiekolwiek odczucia bólu i przyjemności [34]. Chociaż niektóre nie buddyjskich szkoły akceptują to, że trzeba dokonać transcendencji nawet doznań przyjemnych, to unikalnym zrozumieniem w buddyzmie jest to, że sam fundament, z którego pochodzą wszystkie te doświadczenia, również posiada naturę cierpienia i dlatego stanowi warunek braku satysfakcji.

    “Destructive actions” means all karmic actions that perpetuate the cycle of conditioned existence; practitioners of middling capacity generate the genuine aspiration to seek freedom from it. They seek to engage in a path that undercuts the process generated by fundamental ignorance and to reverse the whole causal nexus of ignorance, volitional karmic acts and their subsequent sufferings. All the practices related to this spiritual goal are common to practitioners of middling capacity, the term “common” indicating that these practices are preparatory, or preliminary, stages for the Mahayana practitioner.

    “Destruktywne działania” oznaczają te karmiczne działania, które napędzają cykliczną egzystencję. Praktykujący o średnich możliwościach wzbudzają w sobie szczerą aspirację do ostatecznego wyzwolenia się od nich. Starają się zaangażować w ścieżkę przerywającą proces generowania fundamentalnej ignorancji oraz odwrócić cały przyczynowy nexus ignorancji, karmicznych działań woli i wynikających z nich cierpień. Wszystkie praktyki związane z tym duchowym celem są wspólne dla praktykujący o średnich możliwościach, gdzie termin “wspólne” wskazuje na fakt, że te praktyki są przygotowującymi lub wstępnymi poziomami dla osób praktykujących mahajanę.

    When practitioners cultivate the recognition that the emotional and mental afflictions are the true enemy and that underlying them is fundamental ignorance, they then engage in the methods for eliminating this ignorance. Practitioners recognize that as long as they remain under the control of the afflictions, they will never be free of dissatisfaction and suffering. If, based on this recognition, practitioners then generate a genuine and deeply felt aspiration to seek liberation from this bondage, that is true renunciation. This is a sentiment and practice unique to the Buddhist path.

    Gdy praktykujący kultywują zrozumienie, że te fundamentalne emocjonalne i mentalne cierpienia są prawdziwym wrogiem i że u ich podłoża leży fundamentalna ignorancja, wtedy angażują się w praktykę metod eliminujących tę ignorancję. Praktykujący zdają sobie sprawę z tego, że tak długo, jak pozostają pod kontrolą tych fundamentalnych cierpień, to nigdy nie będą wolni od doświadczenia braku satysfakcji i wszelakich innych cierpień. Jeżeli na podstawie tego zrozumienia praktykujący wzbudzi w sobie szczerą i głęboko odczuwaną aspirację do ostatecznego wyzwolenia się od uwikłania, to jest to właśnie prawdziwe szlachetne wyrzeczenie się cyklicznej egzystencji. Jest to sentymentem i praktyką, która jest unikalna dla buddyjskiej ścieżki.

  3. Zrozumienie natury cyklicznej egzystencji
  4. Lines of Experience: Verse 13

    13. If you do not make an effort to think about true sufferings and their drawbacks, you will not properly develop a keen interest to work for liberation. If you do not consider the stages whereby (true) origins of all suffering place and keep you in cyclic existence, you will not know the means for cutting the root of this vicious circle. Therefore, you should cherish exuding total disgust and renunciation of such existence by knowing which factors bind you to its wheel. I, the yogi, have practiced just that. You who also seek liberation, please cultivate yourself in the same way.

    Wersety doświadczeń, strofa 13

    13. Jeżeli nie podejmiesz wysiłku kontemplowania prawdziwych cierpień samsarycznej egzystencji i tego, jakie są ich wielkie wady, to nie uda Ci się poprawnie rozwinąć gorliwego, żywego zainteresowania pracą w celu wyzwolenia. Jeżeli nie zastanowisz się nad tym, w jaki sposób prawdziwe przyczyny wszelakiego samsarycznego cierpienia przywiązują Cię do cyklicznej egzystencji, nie poznasz sposobów na odcięcie korzenia w celu opuszczenia tego zaklętego kręgu raz na zawsze. Dlatego powinieneś troszczyć się o to, aby wzbudzić w sobie totalny wstręt i szlachetne wyrzeczenie wobec takiej niegodnej egzystencji, wiedząc, które czynniki przywiązują Cię do kieratu samsary. Ja, jogin, tak właśnie praktykuję. A Ciebie, który też szuka wyzwolenia, proszę, praktykuj tak samo.

    The sufferings referred to in the first sentence are the three levels of suffering. The first is the suffering of suffering—the obvious and evident painful experiences and sensations that we all experience. The second is the suffering of change; the third, the suffering of all-pervasive conditioning. In the context of cultivating true renunciation, we are really looking at the third category—the suffering of pervasive conditioning, which refers to the simple fact that our existence is controlled by fundamental ignorance and the afflictions to which it gives rise. As long as we are bound by these afflictions, there’s no room for any lasting happiness. It is crucial, therefore, that we develop a deeply felt recognition of the afflictions as our true enemy; without it, we will not develop a genuine aspiration to seek freedom from them.

    Cierpienia, do których odnosi się pierwsze zdanie, to trzy kategorie cierpienia. Pierwsza, to cierpienie cierpienia, czyli oczywiste i ewidentnie bolsne doświadczenia i odczucia, ktrych wszyscy doświadczamy. Drugą jest cierpienie zmiany, a trzecią, cierpienie przenikającego wszystko uwarunkowania. W kontekście kultywowania prawdziwego szlachetnego wyrzeczenia się cyklicznej egzystencji, skupiamy się na trzeciej kategorii — cierpienie przenikającego wszystko uwarunkowania, która odnosi się do prostego faktu, że nasza egzystencja jest kontrolowana przez fundamentalną ignorancję i powodowane przez nią fundamentalne rodzaje cierpień. Tak długo, jak pozostajemy uwikłani w te cierpienia, nie ma miejsca na jakiekolwiek trwałe szczęście. Dlatego decydującym czynnikiem jest to, abyśmy rozwinęli w sobie głęboko odczuwane zrozumienie tego, że to te fundamentalne rodzaje cierpień są naszymi prawdziwymi wrogami; bez tego nie uda nam się rozwinąć szczerej aspiracji do ostatecznego wyzwolenia się od nich.

    The Sanskrit term bhagavan, which is sometimes translated into English as lord, as in Lord Buddha, has the connotation of someone who has conquered and gone beyond the state of negativity and limitation. “Conquered” refers to the Buddha’s victory over the four “demons,” or obstructive forces [Skt: mara]:

    Sanskrycki termin “bhagawan”, który czasami jest tłumaczony jako “Pan”, tak jak Pan Buddha, oznacza kogoś, kto zwyciężył i wykroczył ponad stan negatywności i ograniczeń. “Zwyciężył” odnosi się do zwycięstwa Buddhy nad czterema tzw. “demonami” lub siłami przesłaniającymi (skt: mara):

    1. The afflictions [Skt: klesha mara].
    2. Death (caused by conditioned existence) [Skt: marana mara].
    3. The five aggregates (conditioned existence itself) [Skt: skandha mara].
    4. The obstacles to overcoming the previous three, the “divine youth demon” [Skt: devaputra mara].

    1. Fundamentalne rodzaje cierpień (skt: klesia mara).
    2. Śmierć spowodowana uwarunkowaną egzstencją (skt: marana mara).
    3. Pięć agregatów, czyli sama uwarunkowana egzstencja (skt: skandha mara).
    4. Przeszkody na drodze do pokonania powyższych trzech, zwana “demonem boskiej młodości” (skt: dewaputra mara).

    Of these four obstructive forces, the main one is the afflictions. A buddha is someone who has totally overcome, or conquered, these four maras [35].

    Z tych czterech przesłaniających sił powyżej, główną są fundamentalne rodzaje cierpień [klesia mara]. Buddha jest kimś, kto całkowicie pokonał lub zwyciężył te cztery mary [35].

    There are both gross and subtle forms of the four maras, as there are gross and subtle obscurations. The subtle are explained in terms of the subtle obscurations to knowledge (Skt: jneyavarana; Tib: she-drib) [36].

    Istnieją dwa rodzaje tych czterech mar: mniej subtelne i bardziej subtelne, tak jak istnieją mniej lub bardziej subtelne zaciemnienia. Te subtelne są wyjaśnione w sensie subtelnych zaciemnień wiedzy (skt: dźnejawarana; tyb.: sie-drib) [36].

    Actually, the obstructive, or demonic, forces are the afflictions and anything that voluntarily embraces them, and when the afflictions and virtue come into conflict and we take the side of the afflictions, we ourselves run the risk of becoming a part of the obstructions. Also, if somebody willingly and enthusiastically embraces the afflictions and relishes the experience of having them in his or her life, that person will see practitioners trying to combat their own destructive, negative emotions as misguided or even crazy. Such a person, too, becomes a part of the obstructive forces. As Tibetan masters like to say, “Negative friends don’t necessarily appear with horns on their heads.” Negative friends are simply those who interfere with the spiritual practice of others.

    Faktycznie, te przeszkadzające, lub demoniczne, siły są przyczynami i warunkami cierpienia oraz wszystkim tym, co dobrowolnie je zawiera, a gdy te przyczyny i warunki cierpienia wchodzą w konflikt z cnotami, a my stajemy po stronie przyczyn i warunków cierpienia, sami podejmujemy ryzyko stania się częścią tych przeszkadzających sił. Również, gdy ktoś ochoczo i entuzjastycznie pada w objęcia przyczyn i warunków cierpienia i delektuje się doświadczaniem ich w swoim życiu, taka osoba będzie postrzegać praktykujących, którzy próbują zwalczać swoje własne destruktywne, negatywne emocje, jako pomylonych lub nawet obłąkanych. Taka osoba również staje się częścią tych przeszkadzających sił. Jak mawiają mistrzowie tybetańscy, „Negatywni przyjaciele nie koniecznie mają rogi na głowie.” Negatywni przyjaciele to po prostu ci, którzy przeszkadzają w duchowej praktyce innych.

    If, then, you have a deeply felt recognition of the afflictions as the true enemy, the aspiration will naturally arise within you to free yourself from them and gain liberation. However, simply having the aspiration to be free is not enough. You also need to develop an understanding of whether such freedom is possible and whether you can cultivate it within yourself.

    W takim razie, jeżeli wasze zrozumienie, że te przyczyny i warunki cierpienia są waszym prawdziwym wrogiem, będzie przez was głęboko odczuwane, wtedy naturalnie pojawi się u was aspiracja, aby uwolnić się od nich i osiągnąć wyzwolenie. Jednakże, tak po prostu posiadanie aspiracji, aby być wolnym, nie jest wystarczające. Potrzebujecie również rozwinąć zrozumienie tego, czy taka wolność jest możliwa oraz czy możecie ją w sobie kultywować.

    The afflictions and the karmic actions they produce are the cause of suffering; underlying them is fundamental ignorance. You need to develop a deep understanding of how the cause of suffering actually leads to its result. If you do not understand how cyclic existence comes into being and how its sufferings arise, then even though you may want to gain freedom, you won’t be able to understand how it can come about. Then you might become disheartened, because although you realize the nature of your bondage, you can’t see the possibility of release.

    Fundamentalne przyczyny i warunki cierpienia oraz działania karmiczne jako ich rezultaty, są przyczyną cierpienia; u ich podłoża znajduje się fundamentalna ignorancja. Potrzebujecie rozwinąć w sobie głębokie zrozumienie tego, jak przyczyna cierpienia prowadzi do swojego rezultatu. Jeżeli nie rozumiecie, jak powstaje cykliczna egzystencja i jak powstają jej cierpienia, to wtedy mimo tego, że możecie chcieć osiągnąć wolność, nie będziecie w stanie zrozumieć jak to się może wydarzyć. A wtedy możecie poczuć się zniechęceni, ponieważ mimo tego, że rozumiecie naturę waszego zniewolenia, nie będziecie w stanie dostrzec możliwości wyzwolenia.

    There are many subtleties in the nature of fundamental ignorance, the ultimate cause of the afflictions and suffering, but basically, it is a flawed perception of our own existence and the world around us. The subtlest explanation of fundamental ignorance is that it is the mind that grasps at the true, inherent existence of our self and all other phenomena. We gain complete liberation by eliminating this fundamental ignorance from its root.

    Istnieje wiele subtelności związanych z naturą fundamentalnej ignorancji — ostateczną przyczyną fundamentalnych przyczyn i warunków cierpienia oraz cierpienia — ale w podstawowym sensie jest ona wadliwą percepcją naszej własnej egzystencji i świata wokół nas. Najbardziej subtelne wyjaśnienie fundamentalnej ignorancji jest takie, że jest to umysł, który chwyta prawdziwą, inherentną egzystencję naszej jaźni i wszystkich innych zjawisk. Kompletne wyzwolenie osiągniemy poprzez wyeliminowanie korzenia tej fundamentalnej ignorancji.

    There are grosser levels at which we can understand no-self, such as the absence of the person as some kind of autonomous agent. Grasping at the self as an autonomous agent serves as a basis for other afflictions such as attachment and hostility, which can be eliminated, but true liberation can only occur by eradicating the subtlest grasping at self. Therefore, the text reads, “If you do not consider the stages whereby (true) origins of all suffering place and keep you in cyclic existence, you will not know the means for cutting the root of this vicious circle. Therefore, you should cherish exuding total disgust and renunciation of such existence by knowing which factors bind you to its wheel.”

    Istnieją mniej subtelne poziomy zrozumienia braku jaźni, takie jak zrozumienie braku osoby, jako jakiegoś rodzaju autonomicznego czynnika. Mentalne chwytanie jaźni, jako autonomicznego czynnika, służy jako podstawa dla innych przyczyn i warunków cierpienia, takich jak przywiązanie i wrogość, które mogą być wyeliminowane, ale prawdziwe wyzwolenie może nastąpić tylko poprzez wykorzenienie najbardziej subtelnego chwytania jaźni. Dlatego w tekście jest napisane, „Jeżeli nie weźmiesz pod uwagę etapów za pomocą których (prawdziwa) geneza wszystkich cierpień umieszcza Cię i trzyma w cyklicznej egzystencji, wtedy nie będziesz wiedział w jaki sposób odciąć korzeń tego błędnego koła. Dlatego powinieneś umiłować doświadczanie odrazy i wyrzeczenia się takiej egzystencji przy pomocy wiedzy na temat tego, które czynniki związują Cię z jej kołem.”

    There are two key elements in the practice of renunciation—the cultivation of a sense of disillusionment with cyclic existence and an understanding of the causal mechanism of the origin of suffering. When you have generated this combination of disillusionment and understanding, you can envision the possibility of freedom. With this, you will experience a sense of joy, because not only can you see the possibility of release; you also have the confidence that there exists a path by which you can attain it.

    Istnieją dwa kluczowe elementy praktyki szlachetnego wyrzeczenia się samsary — kultywowanie poczucia rozczarowania cykliczną egzystencją oraz zrozumienie mechanizmu przyczynowego genezy cierpienia. Gdy wytworzycie tę kombinację rozczarowania i zrozumienia, wtedy będziecie w stanie dostrzec możliwość wolności. To pozwoli wam doświadczyć poczucia radości, ponieważ nie tylko będziecie w stanie dostrzec możliwość uwolnienia się, ale również pojawi się w was ufność, że istnieje ścieżka, przez którą możecie to osiągnąć.

    It is in this context of the practice of the middling scope that the teachings of the Four Noble Truths are explicitly relevant. As we discussed earlier, the Four Noble Truths encapsulate the essence of the unique teaching of the Buddha. Lama Tsongkhapa, in both the Great and Middling Exposition(s) of the Stages of the Path, observed that the principle of the Four Noble Truths has been repeatedly stressed in many scriptures, both Mahayana and non-Mahayana, and that through the teachings on the Four Noble Truths, we can develop a deep understanding of the process of causation in both samsaric and liberated existence. Therefore, Lama Tsongkhapa recommends that teachers impart to their students an understanding of the path on the basis of the Four Noble Truths.

    To właśnie w tym kontekście praktyki średniego zakresu nauki o Czterech Szlachetnych Prawdach stają się formalnie istotne. Tak jak przedyskutowaliśmy to już wcześniej, Cztery Szlachetne Prawdy zawierają w sobie esencję unikalnych nauk Buddhy. Lama Tsongkhapa, tak w wielkich, jak i w średniej wielkości wyjaśnieniach dotyczących etapów ścieżki, zaobserwował że zasada Czterech Szlachetnych Prawd była wielokrotnie akcentowana w wielu pismach buddyjskich, nie tylko mahajany oraz że poprzez nauki Czterech Szlachetnych Prawd możemy rozwinąć głębokie zrozumienie procesu przyczynowości zarówno w samsarycznej, jak i w nirwanicznej egzystencji. Dlatego Lama Tsongkhapa rekomenduje, aby nauczyciele udzielali swoim uczniom nauk prowadzących do zrozumienia istoty ścieżki opartych na bazie Czterech Szlachetnych Prawd.

    The process of causation of the Four Noble Truths is explained in greater detail in the teachings of the twelve links of dependent origination, which we discussed earlier [see page 81]. It is possible to contemplate these teachings at three different levels. On one level, we can contemplate the twelve links in relation to the process of taking rebirth in the three lower realms, beginning from fundamental ignorance obscuring the true nature of reality, which leads to the volitional negative acts that precipitate lower rebirths.

    Proces przyczynowości Czterech Szlachetnych Prawd jest wyjaśniony bardziej szczegółowo w naukach o dwunastu ogniwach zależnego pochodzenia, które przedyskutowaliśmy wcześniej [patrz: strona 81 orginału]. Można kontemplować te nauki na trzech różnych poziomach. Na jednym poziomie możemy kontemplować dwanaście ogniw w związku z procesem odradzania się w trzech niższych sferach istnienia, zaczynając od fundamentalnej ignorancji przesłaniającej prawdziwą naturę rzeczywistości, co prowadzi do negatywnych wolicjonalnych uczynków strącających nas w odchłań niższego odrodzenia.

    We can also contemplate the twelve links in relation to cyclic existence in general, because even positive karma can give rise to rebirth in cyclic existence. Finally, it is possible to contemplate the twelve links specifically in the context of the subtle obscurations to knowledge, where although the individual may have gained freedom from the afflictions, there is still continuity in physical, or conditioned, existence.

    Możemy również kontemplować dwanaście ogniw ogólnie w odniesieniu do cyklicznej egzystencji, ponieważ nawet dobra karma potrafi spowodować odrodzenie w cyklicznej egzystencji. W końcu, jest możliwe kontemplowanie dwunastu ogniw specyficznie w kontekście subtelnych zaciemnień wiedzy, gdzie mimo tego, że osoba mogła osiągnąć wolność od przyczyn i warunków cierpienia, to wciąż istnieje jej ciągłość w fizycznej lub uwarunkowanej egzystencji.

    When we think of liberation, we should not feel that it exists somewhere outside of us, like some physical domain. Liberation has to be understood in terms of our own state of mind. We have already mentioned natural nirvana—the natural purity in all of us that serves as the basis of true liberation once all the afflictions have been eliminated [see pages 16 ff.]. When we go deeper into the meaning of the nature of liberation, or moksha, therefore, we understand it in terms of the ultimate nature of our own mind when all afflictions have been removed.

    Gdy myślimy o wyzwoleniu, nie powinniśmy mieć wrażenia, że istnieje ono gdzieś na zewnątrz nas, jak jakaś fizyczna sfera. Wyzwolenie musi być rozumiane w sensie naszego własnego stanu umysłu. Wspominaliśmy już o naturalnej nirwanie — naturalnej czystości występującej w nas wszystkich, a służącej, jako podstawa prawdziwego wyzwolenia gdy już wszystkie przyczyny i warunki cierpienia zostały wyeliminowane [patrz: od strony 16 orginału]. Gdy zagłębimy się w znaczenie natury wyzwolenia, mokszy, wtedy zrozumiemy ją w sensie ostatecznej natury naszego własnego umysłu, z którego usunięto wszystkie przyczyny i warunki cierpienia.

    What lies at the root of our unenlightened [37] existence is our fundamental misconception of the ultimate nature of reality. Therefore, by cultivating correct insight into true nature of reality, we begin the process of undoing unenlightened existence and set in motion the process of liberation. Samsara and nirvana are distinguished on the basis of whether we’re in a state of ignorance or wisdom. As the Tibetan masters say, when we’re ignorant, we’re in samsara; when we develop wisdom, we’re liberated. The ultimate antidote for eliminating fundamental ignorance is the wisdom realizing emptiness. It is this emptiness of mind that is the final nirvana.

    Korzeniem naszej nieoświeconej [37] egzystencji jest nasze fundamentalne nieporozumienie dotyczące ostatecznej natury rzeczywistości. Dlatego poprzez kultywowanie poprawnego wglądu w prawdziwą naturę rzeczywistości rozpoczynamy proces rozbioru nieoświeconej egzystencji i rozpoczynamy proces wyzwolenia. Samsara i nirwana są rozróżniane na podstawie tego czy nasz umysł jest w stanie ignorancji czy mądrości. Jak mawiają mistrzowie tybetańscy — gdy jesteśmy ignorantami, to jesteśmy w samsarze; gdy rozwinęliśmy mądrość, to jesteśmy wyzwoleni. Ostatecznym antidotum eliminującym fundamentalną ignorancję jest mądrość urzeczywistniająca pustkę w medytacji. To właśnie ta pusta natura umysłu jest tą końcową nirwną.

    Therefore, our ignorance of emptiness as the fundamental nature of reality, our ignorance of the emptiness of mind, is what traps us in cyclic existence, and knowledge of the emptiness of mind is what will set us free.

    Dlatego nasza ignorancja dotycząca pustki, jako fundamentalnej natury rzeczywistości, nasza ignorancja dotycząca pustki umysłu, jest tym, co łapie nas w pułapkę cyklicznej egzystencji, a wiedza na temat pustki umysłu, jest tym, co nas uwolni.

    The Buddha taught the path that enables us to eliminate the afflictions and gain liberation on the basis of the Three Higher Trainings. The direct antidote to fundamental ignorance is the wisdom realizing no-self, the wisdom realizing emptiness. This does not refer to a mere cognition of emptiness but to a heightened realization where we can experience emptiness directly.

    Buddha nauczał ścieżki, która pozwala nam wyeliminować fundamentalne przyczyny i warunki cierpienia oraz osiągnąć wyzwolenie na bazie Trzech Wyższych Metod Treningu. Bezpośrednim antidotum dla fundamentalnej ignorancji jest mądrość urzeczywistniająca brak jaźni, czyli mądrość urzeczywistniająca pustkę. To nie odnosi się zaledwie do postrzegania pustki, ale do podwyższonego urzeczywistnienia, gdzie możemy doświadczyć pustki bezpośrednio w medytacji.

    To have such a direct and powerful experience of emptiness, we need single-pointed concentration. That’s why we need the higher training in concentration, or meditation. To progress in the higher training in concentration, we need to observe the ethical basis—the higher training in morality.

    Aby mieć takie bezpośrednie i mocne doświadczenie pustki, potrzebujemy w tym celu jednopunktowej koncentracji. To jest powodem, dla którego potrzebujemy Wyższego Treningu w koncentracji lub medytacji. Aby dokonać postępu w Wyższym Treningu koncentracji, potrzeba przestrzegania etycznej podstawy — Wyższego Treningu moralności.

    The practice of morality enables us to accumulate merit and purify negativity, but in the context of the Three Higher Trainings, its main purpose is to develop mindfulness and introspection. When we lead an ethically disciplined life, we are constantly applying these two faculties. As we sharpen our mindfulness and introspection, we lay the foundation for the successful realization of single-pointed concentration. The practices of morality, concentration and insight are all essential. The sequence is also definite: first, morality; then, meditative concentration; then, insight into emptiness.

    Praktyka moralności pozwala nam dokonać akumulacji duchowej zasługi i oczyścić nazbierane przez nas negatywności, ale w kontekście Trzech Wyższych Metod Treningu jej głównym celem jest rozwijanie uważności i introspekcji. Jeżeli prowadzimy etycznie zdyscyplinowane życie, to ciągle stosujemy te dwie zdolności. W czasie, gdy wyostrzamy naszą uważność i introspekcję, kładziemy fundament pomyślnego urzeczywistnienia jednopunktowej koncentracji. Praktyka moralności, koncentracja i wgląd, wszystkie one są niezbędne. Ich sekwencja również jest definitywna. Najpierw moralność, potem medytacyjna koncentracja, a następnie wgląd w pustkę.

  5. Sesja pytań i odpowiedzi
  6. Question: Your Holiness, you said that emotional afflictions are the causes of suffering. Can we remove our afflictions without removing our emotions?

    Pytanie: Wasza Świątobliwość powiedział, że negatywne emocje są przyczynami i warunkami cierpienia. Czy będziemy potrafić usunąć nasze negatywne emocje jednocześnie nie niszcząc naszej emocjonalności?

    His Holiness: Definitely. For example, one of the antidotes to emotional afflictions is meditation on emptiness. As we deepen our experience of emptiness, we get a powerful surge of emotion, which itself acts to counter the negative, or afflictive, emotions. We also find in Buddhist practice specific antidotes to specific problems. For example, we meditate on loving kindness to counter hatred and hostility, and on impermanence to counter strong attachment. In other words, the emotion of love is generated as an antidote to anger and the experience of impermanence as an antidote to attachment.

    Jego Świątobliwość: Definitywnie. Na przykład jednym antidotum na negatywne emocje jest medytacja nad pustką. Gdy pogłębiamy nasze doświadczenie pustki, odczujemy silny przypływ emocji, który sam przeciwdziała negatywnym emocjom. W buddyjskich praktykach znajdujemy również specyficzne antidota na specyficzne problemy. Na przykład medytujemy nad kochającą dobrocią, aby przeciwdziałać nienawiści i wrogości oraz nad nietrwałością, aby przeciwdziałać silnemu przywiązaniu. Innymi słowy emocja miłości jest wytwarzana, jako antidotum na gniew, a doświadczenie nietrwałości, jako antidotum na przywiązanie.

    One difference between the destructive, negative emotions on the one side and constructive, positive emotions on the other is that constructive, positive emotions have a strong grounding in valid experience and reasoning. In fact, the more we analyze these positive emotions, the more they are enhanced. Negative, afflictive emotions, by contrast, are usually quite superficial. They have no grounding in reason and often arise out of habit rather than reasoned thought processes.

    Jedna różnica między destruktywnymi, negatywnymi emocjami z jednej strony i pozytywnymi emocjami z drugiej jest taka, że konstruktywne, pozytywne emocje mają silne oparcie w przekonywającym doświadczeniu i rozumowaniu. Faktycznie, czym więcej analizujemy te pozytywne emocje, tym bardziej stają się one przekonywające. W przeciwieństwie do pozytywnych, negatywne emocje są zwykle całkiem powiechowne. Nie mają one oparcia w rozumowaniu i często powstają raczej z przyzwyczajenia niż z procesu rozumowania lub przemyślenia.

    Question: Does love dilute pain and suffering in the same way that light dispels darkness?

    Pytanie: Czy miłość rozprasza ból i cierpienie w ten sam sposób, jak światło rozprasza ciemność?

    His Holiness: Perhaps the parallel is not that close, because light dispels darkness directly and instantaneously; darkness vanishes the moment you switch on a light. The effect of love on pain and suffering is more complex and indirect. When we cultivate love and compassion, they promote within us strength and courage, allowing us to be more tolerant and able to bear hardship. This is how love helps us deal with and overcome pain and suffering. It’s an indirect relationship.

    Jego Świątobliwość: Być może ta analogia nie jest aż tak bliska, ponieważ światło rozprasza ciemność bezpośrednio i natychmiastowo. Ciemność znika w momencie, gdy włączasz światło. Efekt, jaki miłość ma na ból i cierpienie jest bardziej skomplikowany i niebezpośredni. Gdy kultywujemy miłość i współczucie, promują one wewnątrz nas siłę i odwagę, pozwalając nam być bardziej tolerancyjnymi i odpornymi na trudności. W ten sposób miłość pomaga nam pracować z cierpieniami i bólem oraz przezwyciężać je. Ten związek nie jest bezpośredni.




    Z tybetańskiego na angielski przełożył gesze Thupten Jinpa Ph.D., 2002. Z angielskiego przełożył mnich buddyjski Zbigniew Modrzejewski (getsul Lhundrub Dzinpa). Przekładu dokonano na podstawie tekstu: „Illuminating the Path to Enlightenment”. Książka ta jest komentarzem do dwóch historycznie ważnych tekstów buddyjskich nauk Lam-rim: „Lampa na ścieżkę do oświecenia Aczarji Atisi Dipamkary Śridźniany (982–1054) oraz „Wersety doświadczeń Lamy Dźe Tsongkhapy Losanga Dragpy (1357–1419). Przekład Rozdziału VI ukończono w listopadzie 2012.



    „Rozjaśniając ścieżkę do oświecenia”

    Szanowny Czytelniku, ta piękna i wartościowa książka XIV-tego Dalajlamy Tybetu, „Rozjaśniając ścieżkę do oświecenia”, ISBN 0-9623421-6-5 nie wymaga opłacania ani praw autorskich, ani wydawniczych. W dodatku do tego, że jest ona powszechnie dostępna w internecie, to w angielskojęzycznej wersji, w formie drukowanej jest również przeznaczona do darmowej dystrybucji. Być może warto byłoby udostępnić ją w polskim przekładzie w klasycznej formie drukowanej do darmowej dystrybucji również w Polsce? Jeżeli uważasz, że to dobry pomysł, to prosimy o kontakt. „The gift of the Dhamma excels all gifts”, Dhammapada, Verse 354.