ROZDZIAŁ X.
Doskonałość mądrości


Jego Świątobliwość Tenzin Gjatso,
XIV Dalajlama Tybetu




  1. Doniosłość doskonałości mądrości
  2. Natura mądrości
  3. Pustka według różnych szkół buddyjskich
  4. Zależne pochodzenie
  5. Ustalenie znaczenia pustki poprzez rozumowanie
  6. Medytacja nad pustką
  7. Nie pojęciowe urzeczywistnienie pustki
  8. Unia medytacji pozostawania w spokoju i medytacji penetracyjnego wglądu
  9. Ścieżka wadźrajany
  10. Sesja pytań i odpowiedzi
  11. Zadedykowanie duchowej zasługi





  1. Doniosłość doskonałości mądrości
  2. Lamp for the Path: Verse 41

    41. When the practitioner has gained calm abiding,
    Higher perception will also be gained,
    But without practice of the perfection of wisdom,
    The obstructions will not come to an end.

    Lampa na ścieżkę, strofa 41

    41. Gdy pozostawanie w spokoju zostanie już osiągnięte
    wyższa percepcja również zostanie osiągnięta,
    ale bez praktyki doskonałości mądrości
    przeszkodom nie będzie końca.

    According to Mahayana Buddhism, of all of the Buddha’s discourses, the essential teachings are those in the Perfection of Wisdom Sutras, which present the two aspects of the path. Their explicit subject matter is the profound view of emptiness; their implicit subject matter, the stages of the path, or levels of realization. In Verse 41, Atisha states that even when you have gained calm abiding, if you lack the perfection of wisdom, you will not be able to eliminate the obstructions.

    Według buddyzmu mahajany ze wszystkich rozpraw Buddhy sutry doskonałości mądrości są zasadniczymi naukami, które przedstawiają dwa główne aspekty ścieżki. Ich treścią explicite jest głęboki pogląd pustki; ich treścią implicite są stopnie ścieżki lub poziomy urzeczywistnienia. W strofie 41 Atisia stwierdza, że nawet gdy osiągnąłeś poziom pozostawania w spokoju w medytacji, jeżeli brakuje Ci doskonałości mądrości, to nie będziesz w stanie wyeliminować przeszkód na ścieżce do oświecenia.

    Lamp for the Path: Verse 42

    42. Thus, to eliminate all obstructions
    To liberation and omniscience,
    The practitioner should continually cultivate
    The perfection of wisdom with skillful means.

    Lampa na ścieżkę, strofa 42

    42. Dlatego, aby wyeliminować wszystkie przeszkody
    do wyzwolenia i wszechwiedzy,
    należy nieprzerwanie kultywować
    doskonałość mądrości ze zręcznymi środkami.

    In this verse, the text presents the importance of engaging in a path that is a union of method and wisdom. The following verses explain the meaning of method and wisdom.

    Lamp for the Path: Verses 43 through 46

    43. Wisdom without skillful means
    And skillful means, too, without wisdom
    Are referred to as bondage.
    Therefore do not give up either.

    44. To eliminate doubts concerning
    What is called wisdom and what skillful means,
    I shall make clear the difference
    Between skillful means and wisdom.

    45. Apart from the perfection of wisdom,
    All virtuous practices such as
    The perfection of giving are described
    As skillful means by the Victorious Ones.

    46. Whoever, under the influence of familiarity
    With skillful means, cultivates wisdom
    Will quickly attain enlightenment—
    Not just by meditating on selflessness.

    W strofie 42, tekst przedstawia doniosłość angażowania się w ścieżkę będącą unią metody i mądrości. Następujące strofy wyjaśniają znaczenie metody i mądrości.

    Lampa na ścieżkę, strofy od 43 do 46

    43. Mądrość bez zręcznych środków,
    jak również zręczne środki bez mądrości,
    są określane, jako forma zniewolenia.
    Dlatego nie rezygnuj z żadnego z nich.

    44. Aby wyeliminować wątpliwości dotyczące tego,
    co nazywamy mądrością, a co zręcznymi środkami,
    Wyjaśnię przejrzyście różnicę
    między zręcznymi środkami i mądrością.

    45. Z wyjątkiem doskonałości mądrości,
    wszystkie cnotliwe praktyki, takie
    jak doskonałość szczodrości, są opisane przez Zwycięzców,
    jako zręczne środki.

    46. Ktokolwiek pod wpływem zaznajomienia się
    ze zręcznymi środkami kultywuje mądrość,
    ten szybko osiągnie oświecenie —
    ale nie przez samą tylko medytację nad pustką.

    Lines of Experience: Verse 20

    20. Profound wisdom is the eye with which to behold profound emptiness and the path by which to uproot (fundamental ignorance), the source of cyclic existence. It is the treasure of genius praised in all the scriptural pronouncements and is renowned as the supreme lamp that eliminates the darkness of closed-mindedness. Knowing this, the wise who have wished for liberation have advanced themselves along this path with every effort. I, the yogi, have practiced just that. You who also seek liberation, please cultivate yourself in the same way.

    Wersety doświadczeń, strofa 20

    20. Paramita głębokiej mądrości jest okiem pozwalającym uchwycić ostateczną naturę rzeczywistości; jest ścieżką do wykorzenienia duchowej ignorancji stanowiącej źródło cyklicznej egzystencji. Ta głęboka mądrość jest skarbem prawdziwego geniuszu okrytym chwałą we wszystkich świętych pismach Dharmy i jest osławiona, jako najlepsza lampa usuwająca z umysłu nieprzeniknione ciemności urojeń duchowej ignorancji. Wiedząc o tym, prawdziwi mędrcy aspirujący do wyzwolenia osiągnęli postępy na ścieżce wkładając w tę mądrość cały swój wysiłek. Ja, jogin, tak właśnie praktykuję. A Ciebie, który też szuka wyzwolenia, proszę, praktykuj tak samo.

    The first sentence makes the point that because emptiness is the fundamental nature of reality—ignorance of which is the root of cyclic existence—the wisdom realizing emptiness is the eye that allows us to see reality’s true nature. It is only by transcending the deluded perspective of ignorance and generating its opposite, the perspective of emptiness, that we can eliminate it.

    Pierwsze zdanie zwraca naszą uwagę na fakt, że pustka jest fundamentalną naturą rzeczywistości, nasza ignorancja dotycząca tego faktu jest korzeniem cyklicznej egzystencji, a mądrość urzeczywistniająca pustkę jest okiem pozwalającym nam zobaczyć prawdziwą naturę rzeczywistości. Tylko poprzez przekroczenie urojonej perspektywy ignorancji i wytworzenie jej przeciwności, perspektywy pustki, możemy ją wyeliminować.

    The reason why Lama Tsongkhapa goes on to say that the perfection of wisdom is the treasure of genius praised in all the scriptural pronouncements is because to attain the omniscient wisdom of the Buddha is the highest of all spiritual aspirations. Every scriptural pronouncement of the Buddha was aimed either directly or indirectly at the attainment of this wisdom. Furthermore, the omniscient wisdom of the Buddha is the highest perfection of the wisdom of emptiness. Therefore, the Perfection of Wisdom Sutras, the Buddha’s teachings on emptiness, can be said to contain the innermost essence of all his teachings.

    Powodem dla którego Lama Tsongkhapa mówi, że doskonałość mądrości jest skarbem geniuszu wychwalanym we wszystkich kanonicznych pismach Dharmy jest to, że osiągnięcie wszechwiedzącej mądrości Buddhy jest najwyższą ze wszystkich duchowych aspiracji. Każde zdanie z kanonicznych pism Buddhy miało na celu, bezpośrednio lub pośrednio, nieść pomoc w osiągnięciu tej mądrości. Co więcej, wszechwiedząca mądrość Buddhy jest najwyższą doskonałością mądrości pustki. Dlatego można powiedzieć, że sutry doskonałości mądrości, nauki Buddhy na temat pustki, zawierają najgłębszą esencję wszystkich jego nauk.

    Lama Tsongkhapa also describes the wisdom realizing emptiness as a lamp dispelling the darkness of ignorance. According to Nagarjuna and other masters, ignorance here must be identified as the fundamental misperception of reality—the grasping at the independent existence of things and events. The word “wise” is also significant. Although all followers of the Buddha aspire to liberation, from the Madhyamaka point of view, the Vaibhashika and Sautrantika practitioners have an incomplete understanding of the causation of cyclic existence and the nature of enlightenment. In this sense, they are not wise.

    Lama Tsongkhapa opisuje mądrość urzeczywistniającą pustkę również jako lampę rozpraszającą ciemność ignorancji. Według Nagardziuny oraz innych mistrzów, ignorancja o której tutaj mówimy, musi być zidentyfikowana, jako fundamentalny błąd w percepcji rzeczywistości będący mentalnym chwytaniem niezależnej egzystencji rzeczy i zdarzeń. Również słowo “mądry” jest istotne. Chociaż wszyscy wyznawcy Buddhy aspirują do wyzwolenia, z punktu widzenia madhjamaki praktykujący według filozofii wajbhasiki i sautrantiki nie posiadają kompletnego zrozumienia przyczynowości cyklicznej egzystencji i natury oświecenia. W tym sensie nie są oni mądrzy.

  3. Natura mądrości
  4. Lamp for the Path: Verse 47

    47. Understanding emptiness of inherent existence
    Through realizing that the aggregates, constituents
    And sources are not produced [do not come into being]
    Is described as wisdom.

    Lampa na ścieżkę, strofa 47

    47. Zrozumienie pustki inherentnej egzystencji
    poprzez urzeczywistnienie tego, że agregaty,
    składniki i źródła istnieją, jako nie wyprodukowane,
    jest opisane, jako mądrość.

    This reference to the emptiness of inherent existence of all things refers to the ultimate nature of reality. In our ordinary perception of the world, we tend to perceive things as enjoying some kind of absolute status, as having concrete, objective reality. If we subject them to deeper analysis, however, we find that things do not exist in the way that they appear to us. All things and events lack inherent nature, and this absence of inherent nature is their ultimate reality, or emptiness.

    To odniesienie do pustki inherentnej egzystencji wszystkich rzeczy nawiązuje do ostatecznej natury rzeczywistości. W naszej zwykłej percepcji świata mamy tendencje do postrzegania rzeczy, jako posiadających pewien rodzaj absolutnego statusu, jako posiadających konkretną, obiektywną rzeczywistość. Jednakże, jeżeli poddamy je głębszej analizie, okaże się, że te rzeczy nie istnieją w sposób, w jaki wydają się nam istnieć. Wszystkim rzeczom i zdarzeniom brakuje inherentnej natury i ta nieobecność inherentnej natury jest ich ostateczną rzeczywistością lub pustką.

    Given that things lack inherent existence, their properties, such as coming into being, abiding and ceasing, also lack inherent existence.

    Ponieważ rzeczom brakuje inherentnej egzystencji, to ich własnościom, takim jak ich powstawanie, trwanie lub wygasanie, również brakuje inherentnej egzystencji.

  5. Pustka według różnych szkół buddyjskich
  6. When we talk about no-self, or emptiness, we are talking about something that is to be negated, or denied, and the critical point here is to identify exactly what it is that we are negating. Among the Buddhist schools that accept the teachings on the selflessness of phenomena in addition to the selflessness of persons, the principal ones are the Cittamatra and the Madhyamaka; the explanation of selflessness here is from the perspective of the Madhyamaka. This perspective is clearly explained in Aryadeva’s „Four Hundred Verses on the Middle Way”, where he interprets the self that is to be negated in terms of the concept of independence, saying that:

    Gdy mówimy o nie-jaźni lub pustce, mówimy o czymś, co ma być zanegowane lub zaprzeczone i wtedy krytycznie ważnym staje się, aby dokładnie zidentyfikować czym jest to, co negujemy. Pomiędzy filozoficznymi szkołami buddyjskimi, które oprócz nauk o bezjaźniowości osób akceptują również nauki o bezjaźniowości zjawisk, głównymi są cittamatra i madhjamaka. Wyjaśnienia dotyczące bezjaźniowości będą tu przedstawione z perspektywy madhjamaki. Ta perspektywa jest przejrzyście wyjaśniona w traktacie Arjadewy „Czterysta strof o Drodze Środka”, gdzie interpretuje on jaźń, która ma być zanegowana, w sensie pojęcia niezależności, ujmując to w następujący sposób:

    Anything that comes into being dependently
    Lacks independent status.
    This absence of independence is emptiness.
    Therefore, the status of independence
    Is the self that is to be negated.
    [40]

    Cokolwiek powstaje zależnie,
    temu brakuje niezależnego statusu.
    Ta nieobecność niezależności jest pustką.
    Dlatego ten status niezależności
    jest jaźnią, która ma być zanegowana.
    [40]

    Of the Mahayana schools that accept the notion of no-self of person and the no-self of phenomena, all schools apart from the Madhyamaka Prasangika, including the Madhyamaka Svatantrika and Cittamatra schools, accept some notion of an intrinsic nature. The Svatantrikas and the Cittamatrins make a subtle distinction between the no-self of person and the no-self of phenomena, maintaining that the no-self of persons is grosser, or coarser, than the no-self of phenomena. From their point of view, what is to be negated in the context of a person is different from what is to be negated in the context of the person’s aggregates, or factors of existence.

    Wśród filozoficznych szkół mahajany, które akceptują pogląd nie-jaźni osoby i nie-jaźni zjawisk, wszystkie szkoły z wyjątkiem madhjamaki prasangiki, włączając w to madhjamakę swatantrikę i cittamatrę, akceptują jakieś wyobrażenie wewnętrznej natury. Proponenci swatantriki i cittamatry dokonują subtelnego rozróżnienia między nie-jaźnią osoby i nie-jaźnią zjawisk, utrzymując, że nie-jaźń osób jest mniej subtelna od nie-jaźni zjawisk. Z ich punktu widzenia, to co ma być zanegowane w kontekście osoby jest czymś innym, niż to co ma być zanegowane w kontekście agregatów osoby lub czynników egzystencji.

    In Madhyamaka Prasangika writings, however, such as the works of Aryadeva and the texts we are discussing, there is no difference in subtlety between the no-self of persons and the no-self of phenomena. The only distinction between the no-self of persons and the no-self of phenomena is the bases upon which selflessness is presented; the teachings on no-self are presented in relation to either persons or phenomena, such as the aggregates.

    Jednakże w pismach madhjamaki prasangiki, takich jak prace Arjadewy i teksty dyskutowane przez nas, nie ma tej różnicy w subtelności między nie-jaźnią osób i nie-jaźnią zjawisk. Jedyną różnicą między nie-jaźnią osób i nie-jaźnią zjawisk jest baza, na podstawie której prezentuje się bezjaźniowość; nauki o nie-jaźni są prezentowane albo w odniesieniu do osób, albo zjawisk, takich jak agregaty.

    There are certain groups of Madhyamaka thinkers who accept some notion of intrinsic nature, albeit at the conventional level, but there’s another group of Madhyamaka scholars who totally reject the notion of inherent existence anywhere, even at the conventional level. How did this fundamental divide come into being? The foundational texts of Middle Way thought are Nagarjuna’s „Fundamentals of the Middle Way” and Aryadeva’s „Four Hundred”. Two distinct interpretations evolved from these texts. Buddhapalita, for example, wrote a commentary on Nagarjuna’s „Fundamentals” and developed a line of interpretation rejecting any notion of intrinsic existence, even at the conventional level.

    Istnieją pewne grupy myślicieli madhjamaki, którzy akceptują jakieś wyobrażenie wewnętrznej natury, choćby jedynie na poziomie konwencjonalnym, ale istnieje też inna grupa uczonych madhjamaki, którzy całkowicie odrzucają pomysł inherentnej egzystencji gdziekolwiek, nawet na poziomie konwencjonalnym. Jak powstał ten fundamentalny podział? Teksty będące podwalinami myśli Drogi Środka, to „Fundamentalne strofy Drogi Środka” [Mula madhyamaka karika] Nagardziuny i „Czterysta strof o Drodze Środka” Arjadewy. Z tych tekstów wyewoluowały dwie różne interpretacje. Na przykład Buddhapalita napisał komentarz do „Fundamentalnych strof” Nagardziuny i rozwinął linię interpretacji odrzucającą jakiekolwiek wyobrażenie wewnętrznej egzystencji, nawet na poziomie konwencjonalnym.

    Later, Bhavaviveka wrote his own commentary, „The Lamp of Wisdom” (Prajnapradipa), in which he took issue with Buddhapalita. He also wrote other texts, such as the „Heart of the Middle Way” and its commentary, Blaze of Reasoning, which I mentioned before, when talking about the lineage of the Kadampa teachings (see p. 36). These two texts refuting the ideas of the Cittamatra School clearly reveal that the author himself subscribed to some notion of intrinsic existence, at least on the conventional level.

    Później, Bhawawiweka napisał swój własny komentarz, „Lampa mądrości” (Pradźnia pradipa), w którym polemizował z Buddhapalitą. Napisał również inne teksty, takie jak „Serce Drogi Środka” i komentarz do niego „Płomień rozumowania”, o którym wspominałem wcześniej, mówiąc o linii przekazu nauk Kadampów (patrz str. 36 angielskojęzycznego orginału). Te dwa teksty obalające idee szkoły cittamatry bez wątpienia ujawniają fakt, że ich autor akceptował jakieś wyobrażenie wewnętrznej egzystencji, przynajmniej na poziomie konwencjonalnym.

    Bhavaviveka then notes that it is our consciousness that is the real, defined person and the referent of our personal terms. Again, this indicates that he accepts some notion of inherent existence. Also, when disputing Buddhapalita, Bhavaviveka presents an epistemology in his commentary on Nagarjuna’s „Fundamentals” in which it is evident that he accepts some notion of the intrinsic nature of objects. [41]

    Następnie Bhawawiweka odnotowuje, że to nasza świadomość jest tą realną, zdefiniowaną osobą i tym, do czego odnoszą się terminy związane z aspektami osoby. To ponownie wskazuje na fakt, że akceptuje on jakieś wyobrażenie inherentnej egzystencji. Również gdy polemizuje on z Buddhapalitą, Bhawawiweka w swoim komentarzu do „Fundamentalnych strof” Nagardziuny prezentuje epistemologię ewidentnie wskazującą, że akceptuje on jakieś wyobrażenie wewnętrznej natury obiektów.

    If you want to deepen your understanding of emptiness, it is very helpful to look at how the different Buddhist philosophical schools understand no-self [42]. To summarize, Vaibhashikas and Sautrantikas understand emptiness as self and person devoid of substantial reality. Cittamatrins, in addition to accepting the no-self of person, also accept the no-self of phenomena. They interpret the no-self of phenomena as the absence of duality between subject and object, and also through the notion that the referents of terms and concepts do not exist in some absolute, intrinsic manner. Madhyamaka Svatantrikas follow Nagarjuna’s teachings but present their own interpretation of emptiness, accepting a degree of intrinsic existence at the conventional level.

    Jeżeli chcecie pogłębić swoje zrozumienie pustki, bardzo pomocnym jest przyjrzenie się temu, jak różne buddyjskie szkoły filozoficzne rozumieją nie-jaźń [42]. Podsumowując, proponenci poglądu szkoły wajbhasiki i sautrantiki rozumieją pustkę, jako jaźń i osobę pozbawione substancjalnej rzeczywistości. Proponenci szkoły cittamatry w dodatku do tego, że akceptują nie-jaźń osoby, akceptują również nie-jaźń zjawisk. Nie-jaźń zjawisk interpretują oni, jako nieobecność dualności między podmiotem i przedmiotem oraz również wyobrażając sobie, że to, do czego odnoszą się terminy i koncepcje, nie istnieje w jakiś absolutny, inherentny sposób. Proponenci madhjamaki swatantriki podążają za naukami Nagardziuny, ale przedstawiają swoją własną interpretację pustki, akceptując w pewnym stopniu wewnętrzną egzystencję na poziomie konwencjonalnym.

    If you subject these positions to deeper analysis and reasoning, however, all these ideas, particularly those of the Madhyamaka Svatantrikas, can be shown to be untenable because they take for granted some notion of inherent existence. They also posit a faculty of experience known as reflexive, or self-cognizing, awareness, and it is on the basis of this awareness that they explain the inherent existence of consciousness.

    Jeżeli jednak poddacie te stanowiska głębszej analizie i rozumowaniu, to można wtedy wykazać, że wszystkie te idee, szczególnie te z madhjamaki swatantriki, są niestabilne, ponieważ biorą one za pewnik jakieś wyobrażenie inherentnej egzystencji. Proponują one również istnienie zdolności doświadczenia, znanej jako refleksywna lub samowiedząca, świadomość i to na podstawie tej świadomości wyjaśniają inherentną egzystencję świadomości.

    The fact remains, however, that all Madhyamaka thinkers, Prasangikas and Svatantrikas alike, are united in rejecting any notion of true, or ultimate, existence across the entire spectrum of reality. In this respect, they differ from the Cittamatra School, where a distinction is made between the external reality of matter and the internal reality of subjective experience. Cittamatrins reject the true existence of the external material world but maintain the true existence of internal consciousness. Madhyamikas, on the other hand, reject any notion of true existence right across the board.

    Jednakże, faktem jest, że wszystkich myślicieli madhjamaki, zarówno tych z prasangiki, jak i tych ze swatantriki, łączy to, że odrzucają jakiekolwiek wyobrażenie prawdziwej, lub ostatecznej, egzystencji w całym spektrum rzeczywistości. Tym różnią się od szkoły cittamatra, w której rozróżnia się pomiędzy zewnętrzną rzeczywistością materii i wewnętrzną rzeczywistością subiektywnego doświadczenia. Filozofowie cittamatry odrzucają prawdziwą egzystencję zewnętrznego świata materialnego, ale pozostają przy prawdziwej egzystencji wewnętrznej świadomości. Z drugiej strony, filozofowie madhjamaki odrzucają jakiekolwiek wyobrażenie prawdziwej egzystencji w całej rozciągłości.

    However, there are two camps within Madhyamaka thought. One rejects the notion of inherent existence even on the conventional level; the other accepts the notion of inherent existence on the conventional level. The question then arises, which of these two distinct readings of Nagarjuna’s and Aryadeva’s texts should we follow? As is generally the case in Buddhist teachings, we have to subject these ideas to critical analysis and relate them to our own personal experience. When we do this, such notions as the inherent existence of our faculty of perception and self-cognizing awareness all turn out to be untenable because they are refuted by critical reasoning. In general, Buddhist procedure is that any system of thought that is subject to fewer critical objections is more acceptable than one that contains more contradiction and inconsistency.

    Jednak istnieją dwa obozy w ramach filozofii madhjamaki. Jeden odrzuca wyobrażenie inherentnej egzystencji nawet na poziomie konwencjonalnym; drugi akceptuje wyobrażenie inherentnej egzystencji na poziomie konwencjonalnym. Powstaje pytanie, za którą z tych dwóch różnych interpretacji tekstów Nagardziuny i Arjadewy powinniśmy podążać? Jak to zwykle bywa w przypadku nauk buddyjskich, musimy poddać te idee krytycznej analizie i odnieść je do naszego własnego osobistego doświadczenia. Gdy to zrobimy, to takie wyobrażenia, jak inherentnie istniejąca zdolność percepcji i samowiedząca świadomość okażą się nie do utrzymania, ponieważ zostają obalone w procesie krytycznego rozumowania. Ogólnie buddyjska procedura jest taka, że system filozoficzny, wobec którego istnieje mniej krytycznych obiekcji jest uważany za bardziej akceptowalny, niż taki, który zawiera w sobie więcej sprzeczności i nie spójności.

    When you reflect upon the teachings on no-self— particularly upon the significance of presenting the teachings on no-self in relation to person and its factors of existence— you will appreciate the following fundamental point. Although there is a wide spectrum of reality, it is the individual and phenomena that relate to his or her experience of pain and pleasure, happiness and suffering— such as the individual’s own mind-body aggregates— that are of immediate relevance. Therefore, right from the beginning, we make a distinction between the person and the person’s objects of experience.

    Gdy rozważacie nauki o nie-jaźni, a szczególnie doniosłość prezentowania nauk o nie-jaźni w odniesieniu do osoby i jej czynników istnienia, to docenicie następującą fundamentalną kwestię. Chociaż spectrum rzeczywistości jest szerokie, to indywidualna osoba i zjawiska, które są związane z jej doświadczeniami bólu i przyjemności, szczęścia i cierpienia, takie jak jej własne agregaty ciało-umysł, są tym do czego w pierwszym rzędzie będziemy się odnosić. Dlatego na samym początku dokonujemy rozróżnienia między osobą i obiektami jej doświadczenia.

    When we relate this teaching to our own personal experience, however, we can observe that when the thought, “I am,” arises in us, it does so on the basis of our physical or mental constituents; our aggregates underlie “I am.” We grasp at these aggregates, and it is on the basis of this grasping and the thought “I am” that we identify with them. This is how the grasping at phenomena serves as the basis for the grasping at the self of the person.

    Jednak gdy odnosimy te nauki do naszego własnego osobistego doświadczenia, możemy zaobserwować, że gdy pojawia się w nas myśl “Ja jestem”, to pojawia się ona na bazie naszych fizycznych lub mentalnych składników; nasze agregaty leżą u podłoża myśli “Ja jestem”. Mentalnie chwytamy te agregaty i to właśnie na podstawie tego mentalnego chwytania i tej myśli “Ja jestem” identyfikujemy się z nimi. W ten sposób mentalne chwytanie zjawisk służy jako podstawa mentalnego chwytania jaźni osoby.

  7. Zależne pochodzenie
  8. Grasping at phenomena obviously relates to the question of emptiness. When we reflect upon the meaning of emptiness, it is helpful to refer to Nagarjuna’s Fundamentals of the Middle Way, where he entertains many objections from those who criticize his central conclusion that no thing or event possesses inherent existence. His critics object that saying nothing possesses inherent nature is a descent into nihilism, because it rejects the existence of anything. Nagarjuna responds by saying that this objection is based upon a misunderstanding of what he means by emptiness. To paraphrase Nagarjuna, “If you just reflect on the fact that the premise upon which I argue for emptiness is dependent origination, that alone reveals that by emptiness I do not mean nothingness. Emptiness is not to be equated with mere nothingness; it is simply the absence of inherent, independent existence.” Nagarjuna then presents a verse in which he states:

    Mentalne chwytanie zjawisk oczywiście wiąże się z pytaniem o pustkę. Gdy zastanawiamy się nad tym, jak rozumieć pustkę, pomocne jest korzystanie z traktatu Nagardziuny „Fundamentalne strofy Drogi Środka”, gdzie rozważa on obiekcje krytyków jego centralnej tezy, że żadna rzecz ani wydarzenie nie posiada inherentnej egzystencji. Jego krytycy sprzeciwiają się wyrażając obawę, iż twierdzenie, jakoby nic nie posiadało inherentnej natury jest popadaniem w nihilizm, ponieważ w ten sposób odrzucamy możliwość istnienia czegokolwiek. Nagardziuna odpowiada im, mówiąc, że taka obiekcja wynika z nieporozumienia co do tego, co on rozumie pod pojęciem pustki. Parafrazując Nagardziunę: “Jeżeli tylko rozważycie fakt, że założeniem, którego używam jako podstawy do określenia znaczenia pustki jest zależne pochodzenie, to samo to ujawnia już, że pod pojęciem pustki nie mam na myśli nicości. Pustka nie ma być utożsamiana zaledwie z prostą nicością; jest ona po prostu nieobecnością inherentnej, niezależnej egzystencji.” Następnie Nagardziuna prezentuje strofę, w której stwierdza:

    Whatever is dependently originated,
    I call that to be empty.
    And that too is dependently designated,
    And this is the Middle Way.

    Cokolwiek jest rezultatem zależnego pochodzenia,
    określam to, jako puste.
    A to również jest zależnie desygnowane
    i to jest właśnie Drogą Środka [madhjamaką].

    What he is saying is that you arrive at the highest meaning of emptiness through dependent origination. When you understand dependent origination, you can reject any notion of independent existence—existence not dependent upon other factors. Things and events are dependently designated because their identity is derived in dependence upon other factors. When you reflect upon emptiness in terms of dependent origination, you can avoid the extremes of both nihilism—that nothing at all exists—and absolutism—that things possess independent existence. This is the meaning of the Middle Way.

    Nagardziuna mówi, że dochodzimy do zrozumienia najwyższego znaczenia pustki poprzez zależne pochodzenie. Gdy zrozumiecie zależne pochodzenie, możecie odrzucić jakiekolwiek wyobrażenie niezależnej egzystencji, egzystencji nie zależącej od innych czynników. Rzeczy i wydarzenia są zależnie desygnowane, ponieważ ich tożsamość jest wywodzona w zależności od innych czynników. Gdy będziecie rozważać pustkę w sensie zależnego pochodzenia, to unikniecie dwóch skrajności, nihilizmu, że w ogóle nic nie istnieje, oraz absolutyzmu [eternalizmu], że rzeczy posiadają niezależną egzystencję. Takie jest właśnie znaczenie Drogi Środka [madhjamaki].

    Having stated in the „Precious Garland” that a person is not the earth, water, fire or wind elements, the aggregates and so forth, Nagarjuna does not conclude that the person does not exist. Rather, he says, the person is the accumulation of his or her aggregates. This implies that the process by which you cease to identify yourself with your constituent parts leads to an appreciation of the nature of your existence in terms of the dependent origination of its basis.

    Stwierdziwszy w „Cennej girlandzie”, że osoba nie jest elementem ziemi, wody, ognia, ani wiatru, agregatami i tak dalej, Nagardziuna w konkluzji nie twierdzi, że osoba nie istnieje. Raczej mówi on, że osoba jest akumulacją swoich agregatów. To implikuje, że proces w którym przestajesz identyfikować siebie ze swoimi częściami składowymi prowadzi do tego, że zaczynasz pojmować naturę swojej egzystencji w sensie zależnego pochodzenia jej bazy.

    When you reflect in this way, you come to realize that what you normally feel and believe is actually contrary to the way in which things actually exist. When you think about your own self, you normally feel as if there is something that you can actually pinpoint and to which the term “person” refers. When you examine this in greater detail, however, you discover that there is actually no such unitary entity to which the term “person” refers and that this term is actually contingent upon the aggregation of many factors. When you arrive at this conclusion you realize that the person that you initially believed to exist inherently is actually devoid of inherent existence. This is the meaning of emptiness.

    Gdy będziecie rozważać to w ten sposób, dojdziecie do wniosku, że to, w co normalnie wierzycie i czujecie jest tak naprawdę sprzeczne z tym, w jaki sposób rzeczy faktycznie istnieją. Gdy myślicie sami o sobie, zwykle czujecie, jakby istniało coś, co możecie zlokalizować, do czego można odnieść termin “osoba”. Jednak gdy rozważycie to bardziej szczegółowo, odkryjecie, że tak naprawdę nie ma takiego jednostkowego bytu, do którego można by odnieść termin “osoba” i że ten termin faktycznie odnosi się do nagromadzenia wielu czynników. gdy dojdziecie do tego wniosku, zrozumiecie że osoba, w której inherentne istnienie początkowo wierzyliście, faktycznie nie istnieje inherentnie. Takie jest właśnie znaczenie pustki.

    I personally feel that this way of approaching emptiness is more effective than going through an eliminative process of the person being neither body nor perceptions, neither mental formations, and so forth. Once you arrive at the point where, after going through this kind of eliminative process, you realize that the person cannot be found, it is still open to question whether or not you have actually understood emptiness. However, if you approach emptiness through the meaning of dependent origination, your path to the conclusion will be much more successful.

    Odnoszę wrażenie, że ten sposób podejścia do zrozumienia pustki jest bardziej efektywny, niż przechodzenie procesu eliminacji [analizy ostatecznej] wykazującego, że osoba nie jest ani ciałem, ani percepcjami, ani mentalnymi formacjami i tak dalej. Po przejściu takiego procesu eliminacji [analizy ostatecznej], gdy dojdziecie do wniosku, że nie można znaleźć takiej osoby, w dalszym ciągu pozostaje to otwartą kwestią, czy rzeczywiście udało się wam zrozumieć pustkę. Jednak jeżeli podejdziecie do zrozumienia pustki poprzez znaczenie zależnego pochodzenia, wasza ścieżka do konkluzji będzie dużo bardziej owocna.

  9. Ustalenie znaczenia pustki poprzez rozumowanie
  10. Lamp for the Path: Verses 48 through 50

    48. Something existent cannot be produced
    Nor something non-existent, like a sky flower.
    These errors are both absurd and thus
    Both of the two will not occur either.

    49. A thing is not produced from itself,
    Nor from another, also not from both,
    Nor causelessly either, thus it does not
    Exist inherently by way of its own entity.

    50. Moreover, when all phenomena are examined
    As to whether they are one or many,
    They are seen not to exist by way of their own entity,
    And thus are ascertained as not inherently existent.

    Lampa na ścieżkę, strofy od 48 do 50

    48. Coś, co już istnieje, nie może zostać wyprodukowane,
    ani coś, co nie istnieje, jak kwiat rosnący na błękitnym niebie.
    Te błędy są absurdalne i dlatego
    nie wystąpią też oba jednocześnie.

    49. Nic nie może zostać wyprodukowane samo z siebie,
    ani z czegoś innego, ani z obu tych możliwości jednocześnie,
    ani nic nie może też zostać wyprodukowane zupełnie bez przyczyny,
    tak więc nic nie istnieje inherentnie, poprzez swoją samoistną własność.

    50. Ponadto, gdy wszystkie zjawiska zostaną zbadane
    według tego, czy są pojedyncze, czy mnogie,
    widać, że istnieją nie w samoistny sposób
    i tak zostaje potwierdzone, że egzystują nie inherentnie.

    Verse 48 presents the reasoning behind establishing emptiness by reflecting upon phenomena from the point of view of their results and echoes a verse from Nagarjuna’s Seventy Stanzas on Emptiness [43], where he explains that if one posits the intrinsic existence of all things, then the whole idea of things coming into being becomes absurd. Inherent existence implies some kind of independent, objective reality. If things were independent and objective, they would neither come into being nor cease to be.

    W strofie 48 zawarte jest rozumowanie, które pozwala ustalić znaczenie pustki poprzez refleksję nad zjawiskami z punktu widzenia ich rezultatów, będące echem strofy pochodzącej z Siedemdziesięciu strof” Nagardziuny [43], gdzie wyjaśnia on, że gdy zaproponujemy inherentną egzystencję wszystkich rzeczy, wtedy idea, że te rzeczy w ogóle mogą powstawać, staje się absurdem. Inherentna egzystencja implikuje pewnego rodzaju niezależną, obiektywną rzeczywistość. Gdyby rzeczy były niezależne i obiektywne, wtedy ani nie powstawałyby, ani nie wygasałyby.

    In Verse 49, emptiness is presented from the point of view of analyzing a thing’s causes, while Verse 50 is written from the point of view of the actual entity itself, where the main reasoning is the absence of identity and difference. This refers to the type of reasoning where we take into account the labels of phenomena, such as “self” or “person.”

    W strofie 49 pustka jest przedstawiona z punktu widzenia analizowania przyczyn rzeczy, podczas gdy strofa 50 jest napisana z punktu widzenia samej rzeczy, gdzie głównym argumentem jest nie istnienie jednakowości i różnicy. To odnosi się do typu rozumowania, gdzie bierzemy pod uwagę etykietki myślowe zjawisk, takich jak “jaźń” lub “osoba”.

    We realize that such terms are designated upon certain bases. In the case of self or person, the designation is the self and its basis is the aggregates of mind and body. There is, therefore, a relationship between self or person and its basis. The reasoning of absence of singularity or plurality suggests that if we examine the relationship between self and the mind-body aggregates and analyze whether self is identical to or independent from them, we will come to the conclusion that the self is neither the same nor different.

    Zdajemy sobie sprawę, że takie pojęcia są desygnowane w odniesieniu do pewnej bazy. W przypadku jaźni lub osoby, przypisywana jest jaźń, a bazą dla tego przypisania są agregaty umysłu i ciała. Zatem mamy związek między jaźnią lub osobą i jej bazą. Rozumowanie na temat nie istnienia pojedynczości lub mnogości sugeruje, że gdy zbadamy związek między jaźnią i agregatami umysłu i ciała i przeanalizujemy czy jaźń i agregaty są identyczne lub czy jest ona od nich niezależna, dojdziemy do wniosku, że jaźń ani nie jest identyczna, ani nie różni się od swoich agregatów.

    We often postulate the inherent existence of things and events on the basis of their effects. We feel that because things can produce effects they must have some inherent objective quality, or property. Also, because things come into being from certain causes and conditions, we think that they must have some intrinsic nature that causes them to occur. Therefore, we often posit the notion of inherent existence, or objective reality, on the basis of causes and effects. This is why, when negating the inherent existence of a phenomenon, we have to approach it from both its effects and its causes, along with the analysis of the nature of existence itself.

    Często postulujemy inherentne istnienie rzeczy i wydarzeń na bazie ich rezultatów. Czujemy, że ponieważ rzeczy mogą produkować rezultaty, to muszą mieć jakąś inherentną, obiektywną cechę lub własność. Dodatkowo, ponieważ rzeczy powstają z pewnych przyczyn i warunków, myślimy, że one muszą mieć jakąś wewnętrzną naturę, która sprawia, że się wydarzają. Dlatego często postulujemy wyobrażenie inherentnego istnienia lub obiektywnej rzeczywistości na bazie przyczyn i rezultatów. Z tego powodu, gdy negujemy inherentne istnienie danego zjawiska, musimy podejść do tego z obu stron, zarówno od strony jego rezultatów jak i jego przyczyn, razem z analizą samej natury egzystencji.

    Verse 49 presents the “diamond slivers reasoning” [44]. When we say that such-and-such a thing originates, if we simply mean that a thing comes into being from its causes, this is acceptable. If, however, we are not satisfied by this mere nominal reality of the concept of origination, we may ask exactly how does something come into being? Is the effect identical with the cause or is the effect distinct from the cause, or did the effect come into being from a cause that is both identical and distinct, or from a cause that is neither identical nor distinct? The moment we ask such questions, we are already searching for some kind of inherent reality of phenomena, at least from the point of view of origination.

    Strofa 49 prezentuje rozumowanie “diamentowych drzazg” [44]. Gdy mówimy, że dana rzecz powstaje, a po prostu mamy na myśli, że powstaje ona ze swoich przyczyn, to jest do zaakceptowania. Jeżeli jednak nie jesteśmy usatysfakcjonowani tą zaledwie nominalną rzeczywistością koncepcji powstawania, możemy zadać pytanie, dokładnie w jaki sposób ta rzecz powstaje? Czy rezultat i przyczyna są identyczne, czy rezultat jest czymś innym od przyczyny, albo czy rezultat powstał z przyczyny, która jednocześnie jest identyczna i różna, a może ani identyczna, ani różna? W momencie, kiedy zadajemy takie pytania, to już szukamy jakiegoś rodzaju inherentnej rzeczywistości zjawisk, przynajmniej z punktu widzenia ich powstawania.

    If the notion of origination were tenable, it would, of course, imply an inherent, or intrinsic, origination. However, through reasoning we find that a thing does not come from a cause that is either identical to or independent from its effects. Things also do not come from both the causes and effects, nor do they come from neither causes nor effects. We therefore conclude that things do not possess the characteristics of inherent, or intrinsically real, origination. One of the things that we can conclude as a result of this analysis is that those who accept the notion of inherent existence—at least on the conventional level of reality—are forced to also accept that things do come from inherently distinct causes and conditions.

    Jeżeli wyobrażenie pochodzenia byłoby do utrzymania, to oczywiście implikowało by, że takie pochodzenie jest inherentne. Jednakże dzięki rozumowaniu ustalamy, że dana rzecz nie pochodzi ani z przyczyny, która jest identyczna, ani różna od niej samej. Rzeczy nie pochodzą też jednocześnie ze swoich przyczyn i z siebie samych, ani zupełnie bez żadnego powodu. Dochodzimy zatem do wniosku, że rzeczy nie charakteryzują się inherentnym lub wewnętrznie rzeczywistym pochodzeniem. Jednym z wniosków, jakie możemy wyciągnąć w rezultacie tej analizy jest to, że ci, którzy akceptują wyobrażenie inherentnej egzystencji, przynajmniej na konwencjonalnym poziomie rzeczywistości, są również zmuszeni zaakceptować to, że rzeczy powstają z inherentnie wyróżnionych przyczyn i warunków.

    This is clear from Nagarjuna’s writings. In the first chapter of „Fundamentals of the Middle Way”, when he rejects the idea of other-production, he states that for those who posit the notion of inherent existence, much of the conventional use of language describing the relationship between an agent and its activity and things and their properties becomes untenable.

    To jasno wynika z pism Nagardziuny. W pierwszym rozdziale „Fundamentalnych strof Drogi Środka”, gdy odrzuca on ideę innej-produkcji [powstawania z przyczyny, która jest czymś innym od jej rezultatu], stwierdza, że dla tych, którzy postulują wyobrażenie inherentnej egzystencji, wiele z tego, co pojawia się w konwencjonalnym użyciu języka opisującego związek między agentem [czynnikiem] i jego aktywnością oraz między rzeczami i ich własnościami, staje się nie do utrzymania.

    For example, when we say that a sprout comes into being or originates from its causes, we are saying that the origination of the sprout is, in a sense, a property or characteristic of the sprout. During the stage of the seed, however, the sprout is yet to be, but we can still say that because the seed is in the process of maturation, the seed is producing the sprout or the sprout is originating. At this point, the activity of origination is there, but the agent (the sprout) does not exist. Nagarjuna states that this is not a problem for those who reject any notion of inherent existence, because they posit concepts such as the seed producing the sprout purely at the level of linguistic transaction. If you posit these concepts by searching for an objective reality, however, then this relationship between a sprout and its origination becomes untenable. It is through this kind of analysis that the notion of the inherent existence of things is rejected from the point of view of their causes and their effects.

    Na przykład, gdy mówimy, że kiełek rośliny powstaje lub pochodzi ze swoich przyczyn, to mówimy, że pochodzenie tego kiełka jest, w pewnym sensie, własnością lub charakterystyką tego kiełka. Jednakże, w fazie ziarna, kiełek ma dopiero być, ale możemy dalej twierdzić, że ponieważ ziarno jest w procesie dojrzewania, to ziarno produkuje [niewidzialny jeszcze] kiełek lub że kiełek powstaje [jest w procesie powstawania]. W tym momencie, istnieje tam już aktywność pochodzenia, ale nie istnieje jeszcze agent (kiełek). Nagardziuna stwierdza, że nie stanowi to problemu dla tych, którzy odrzucają jakiekolwiek wyobrażenie inherentnej egzystencji, ponieważ oni postulują takie koncepcje, jak na przykład ziarno produkujące kiełek, wyłącznie na poziomie transakcji lingwistycznej. Jednak, jeżeli będziecie postulować te koncepcje szukając obiektywnej rzeczywistości, wtedy związek między kiełkiem i jego pochodzeniem, staje się nie do utrzymania. To dzięki tego rodzaju analizie wyobrażenie inherentnej egzystencji rzeczy zostaje odrzucone z punktu widzenia ich przyczyn i rezultatów.

    At the heart of the Buddha’s teachings lie the four seals, or axioms, of Buddhism, and when we summarize the essence of everything the Buddha taught, we find that the basic framework is presented in the context of these four:

    W sercu nauk Buddhy znajdują się cztery pieczęcie lub aksjomaty buddyzmu i gdy podsumujemy esencję wszystkiego, co nauczał Buddha, to okaże się, że podstawowe ramy prezentuje się w kontekście tych czterech:

    1. All composite phenomena are impermanent.
    2. All contaminated phenomena are unsatisfactory, or in the nature of suffering.
    3. All things and events are empty, or devoid of self-existence.
    4. Nirvana is true peace.

    1. Wszystkie złożone zjawiska są nie trwałe.
    2. Wszystkie skażone zjawiska są nie satysfakcjonujące lub mają naturę cierpienia.
    3. Wszystkie rzeczy i wydarzenia są puste lub nie posiadają samoistnej egzystencji.
    4. Nirwana jest prawdziwym spokojem.

    It is the third of these—that all phenomena are empty, or devoid of selfexistence— on which the Perfection of Wisdom Sutras elaborate. In the Heart Sutra, the Buddha enumerated the five aggregates and said that each is devoid of self, or inherent, existence. In summarizing this teaching, he states that “form is emptiness, emptiness is form.” In other words, there is no emptiness apart from form and there is no form apart from emptiness [45].

    O trzeciej z powyższych pieczęci, że wszystkie zjawiska są puste lub nie posiadają samoistnej egzystencji, traktują sutry doskonałości mądrości. W Sutrze Serca Buddha wyliczył pięć agregatów i powiedział, że każdemu z nich brakuje samoistnej lub inherentnej egzystencji. Podsumowując tę swoją naukę, stwierdza, że: „Forma jest pustką. Pustka jest formą.” Innymi słowy, nie ma pustki oddzielnie od formy i nie ma formy oddzielnie od pustki [45].

    Therefore, when we search for the inherent nature of everything that we experience and perceive, including our five aggregates and all phenomena relevant to our personal experiences of suffering and happiness, we will be unable to find it. The inherent nature of form or any other phenomenon cannot be found. This is why Buddha stated that form is emptiness. However, this does not mean that all phenomena are non-existent. It simply means that all phenomena are devoid of inherent existence. The existence of phenomena can be understood only in terms of their dependent nature. Therefore, Buddha stated that emptiness is form.

    Zatem gdy szukamy inherentnej natury wszystkiego, którą doświadczamy i postrzegamy, włączając w to nasze pięć agregatów i wszystkie zjawiska związane z naszymi osobistymi doświadczeniami cierpienia i szczęścia, nie będziemy w stanie jej znaleźć. Inherentna natura formy lub jakiegoś innego zjawiska nie może być znaleziona. Dlatego właśnie Buddha stwierdził, że forma jest pustką. To jednak nie oznacza, że zjawiska nie istnieją. To po prostu znaczy, że zjawiska nie posiadają inherentnej egzystencji. Istnienie zjawisk może być zrozumiane jedynie w sensie ich zależnej natury. Dlatego Buddha stwierdził, że pustka jest formą.

    There is a very close relationship between form and its emptiness, because they are two aspects of one and the same phenomenon. According to the teaching on the two truths, each and every phenomenon possesses two natures, one at the conventional level of reality and one at the ultimate level. The conventional truth is the reality that can be accepted at the relative level; emptiness is the ultimate truth of all things and events. We must understand that the two truths are not independent of one another but are two different perspectives, or two natures, of the one phenomenon.

    Istnieje bardzo bliski związek między formą i jej pustką, ponieważ są to dwa aspekty jednego i tego samego zjawiska. Według nauk o dwóch prawdach, każde zjawisko bez wyjątku posiada dwie natury, jedną na konwencjonalnym poziomie rzeczywistości i jedną na ostatecznym poziomie. Prawda konwencjonalna jest rzeczywistością, która może być zaakceptowana na poziomie względnym; pustka jest prawdą ostateczną wszystkich rzeczy i zdarzeń. Musimy zrozumieć, że dwie prawdy nie są od siebie niezależne, ale są dwiema różnymi perspektywami lub dwiema naturami, jednego zjawiska.

    When we proceed with our analysis, one thing that helps us understand emptiness is the law of contradictions. In the world, we find factors that naturally contradict and oppose one other. Furthermore, there are certain phenomena that not only contradict one another but are also mutually exclusive—dependence and independence, for example. Something is either dependent or independent; there is no third possibility. Nagarjuna brings this into focus in his Refutation of Objections (Vigrahavyavartani), where he states that if the absence of inherent existence is reversed, existence of inherent existence is automatically established. Things and events are either inherently existent or empty of inherent existence.

    Gdy kontynuujemy naszą analizę, jedną z rzeczy jaka pomoże nam zrozumieć pustkę jest prawo sprzeczności. W życiu spotykamy czynniki, które naturalnie są ze sobą sprzeczne i sprzeciwiają się sobie nawzajem. Co więcej, istnieją pewne zjawiska, które nie tylko zaprzeczają sobie, ale nawzajem się wykluczają, jak na przykład zależność i nie zależność. Albo coś jest zależne, albo jest nie zależne; nie ma trzeciej możliwości. Nagardziuna koncentruje się na tym w swoim traktacie „Obalenie obiekcji” (Wigraha wjawartani), gdzie stwierdza, że jeżeli odwrócimy nieobecność inherentnej egzystencji, to automatycznie dostaniemy obecność inherentnej egzystencji. Albo rzeczy i zdarzenia istnieją inherentnie, albo są pozbawione inherentnej egzystencji.

    When you think like this, you will realize that when you subject all phenomena to reductive analysis and search for their true essence, you will arrive at a point where you cannot find a solid, concrete reality. However, our own personal experience affirms the reality of things, because we experience their effects. Some things cause us pain, others cause us happiness, so they must exist in some way. At the same time, however, these things and events do not possess the inherent, independent existence that we tend to project onto them.

    Gdy będziecie myśleć w ten sposób, to zdacie sobie sprawę, że gdy poddacie wszystkie zjawiska redukcyjnej analizie i poszukacie ich prawdziwej esencji, to dojdziecie do miejsca, gdzie nie możecie znaleźć solidnej, konkretnej rzeczywistości. Jednak nasze własne, osobiste doświadczenie potwierdza realność rzeczy, ponieważ doświadczamy ich skutków. Niektóre z nich sprawiają nam ból, a inne dają nam szczęście, zatem muszą one istnieć w jakiś sposób. Jednak równocześnie te rzeczy i zdarzenia nie posiadają inherentnej, niezależnej egzystencji, którą mamy tendencje na nie rzutować.

    This suggests, as Nagarjuna points out in his „Precious Garland”, that self or person is the aggregation of the six elements of earth, water, fire, wind, space and consciousness. Similarly, the way in which all phenomena exist can be understood only in terms of the aggregation of various factors; they lack any identity that is independent of other factors. As Buddhapalita stated in his commentary on Nagarjuna’s „Fundamentals”, if things and events have an inherent intrinsic identity, we should be able to point at something and say, ‘“That’s it.” But such is not the case. When we use terms, labels and concepts, we have to apply them on the basis of the aggregation of many factors. This in itself suggests that things and events do not possess inherent or independent reality. Therefore, when you approach emptiness from the perspective of the dependent origination of things, the fact that things are devoid of inherent existence is brought into much sharper relief.

    To sugeruje, tak jak Nagardziuna wykazuje w swojej „Cennej girlandzie”, że jaźń lub osoba jest nagromadzeniem sześciu elementów: ziemi, wody, ognia, wiatru, przestrzeni i świadomości. Podobnie, sposób w jaki istnieją wszystkie zjawiska może być zrozumiany tylko w sensie nagromadzenia różnych czynników; zjawiska nie posiadają żadnej tożsamości, która byłaby niezależna od innych czynników. Jak to stwierdził Buddhapalita w swoim komentarzu do „Fundamentalnych strof” Nagardziuny, gdyby rzeczy i zdarzenia posiadały inherentną, wewnętrzną tożsamość, to powinniśmy być w stanie wskazać na coś i powiedzieć, “To jest to”. Ale tak nie jest. Gdy używamy pojęć, etykietek myślowych i koncepcji, musimy je przypisać nagromadzeniu wielu czynników. To samo w sobie sugeruje, że rzeczy i zdarzenia nie posiadają inherentnej lub niezależnej rzeczywistości. Dlatego, gdy podchodzisz do zagadnienia pustki z perspektywy zależnego pochodzenia rzeczy, fakt że rzeczy nie posiadają inherentnej egzystencji zostaje dużo bardziej uwypuklony.

    When you study the various presentations of the Buddha’s teachings on no-self, including the premises upon which the Buddhist masters interpret them and the reasoning they use to establish their particular understanding, you will gradually come to appreciate the uniqueness of the teachings of the Madhyamaka Prasangika School. Masters such as Buddhapalita and Chandrakirti interpreted Nagarjuna’s teachings on emptiness in a unique and excellent way. When you subject their interpretations to critical analysis, you find that their particular reading of Nagarjuna’s teachings on emptiness is the one that is the most compatible with valid reasoning and personal experience. If you base your study of emptiness on the writings of these great, authentic teachers, you will greatly deepen your appreciation of the incredible depth and clarity of their teachings.

    Gdy studiujecie różne prezentacje nauk Buddhy o nie-jaźni, włączając w to przesłanki, z których buddyjscy mistrzowie wyprowadzają ich interpretacje oraz rozumowania używane przez nich w celu ustalenia szczególnego zrozumienia tych nauk, stopniowo docenicie unikalność nauk ze szkoły madhjamaki prasangiki. Tacy mistrzowie, jak Buddhapalita i Ciandrakirti interpretowali nauki Nagardziuny o pustce w unikalny i wybitny sposób. Gdy poddacie ich interpretacje krytycznej analizie, stwierdzicie, że ich unikalne odczytanie nauk Nagardziuny o pustce jest tym, które jest najbardziej zgodne z logicznym rozumowaniem i osobistymi doświadczeniami. Jeżeli oprzecie swoje studiowanie pustki na pismach tych wielkich, autentycznych nauczycieli, to dużo głębiej docenicie niesamowitą głębię i przejrzystość ich nauk.

  11. Medytacja nad pustką
  12. When you actually come to meditate on emptiness, it is more effective to meditate on the emptiness of self, or person, before meditating on the emptiness of phenomena. First you should investigate the self in which you believe, at which you grasp. Where does it reside? Is there a self above and beyond the way you experience it? Is there a self beyond the level of appearance? When you subject the inherent existence of your own self to critical analysis and search for its true nature, you will come to realize that it cannot be found. You cannot find a concrete self.

    Gdy zaczniecie medytować nad pustką, bardziej efektywne będzie medytowanie nad pustką jaźni lub osoby zanim przejdziecie do medytacji nad pustką zjawisk. Najpierw powinniście zbadać jaźń, w którą wierzycie i mentalnie chwytacie. Gdzie ona przebywa? Czy istnieje jaźń wykraczająca ponad to, w jaki sposób ją doświadczacie? Czy istnieje jaźń wykraczająca ponad poziom przejawień? Kiedy poddacie inherentną egzystencję własnej jaźni krytycznej analizie i poszukacie jej prawdziwej natury, dojdziecie do wniosku, że nie można jej znaleźć. Nie możecie znaleźć konkretnej jaźni.

    At this point you may ask yourself, does this mean that the self does not exist at all? But that cannot be the correct conclusion, because you know from personal experience that the self does things, is affected by the environment and so forth, all of which suggests that it possesses a certain degree of existence. However, this existence of the self can be understood only in terms of its dependent nature, that is, as a dependently originated phenomenon.

    W tym miejscu możecie zadać sobie pytanie, czy to znaczy, że jaźń w ogóle nie istnieje? Ale to nie może być poprawną konkluzją, ponieważ wiecie z osobistych doświadczeń, że jaźń wykonuje różne czynności, że wpływa na nią środowisko, a wszystko to sugeruje, że istnieje ona do pewnego stopnia. jednak to doświadczenie jaźni może być rozumiane jedynie w sensie jej zależnej natury, to znaczy, jako zjawiska, które powstało w sposób zależny.

    Once you realize this, you can use your understanding of the dependent origination of the self as a premise to reflect upon its emptiness—that although the self exists, it does not possess inherent, intrinsic reality. This is how to use your understanding of dependent origination to arrive at an understanding of emptiness.

    Gdy to zrozumiecie, możecie wykorzystać swoje zrozumienie zależnego pochodzenia jaźni, jako przesłanki do refleksji nad jej pustką, że chociaż jaźń istnieje, to nie posiada swojej wewnętrznej, inherentnej rzeczywistości. W taki sposób używacie swojego zrozumienia zależnego pochodzenia, aby dojść do zrozumienia pustki.

    How do we determine that something is existent but something else is not? If we take the example of a real person and a dream person, we can see that they are equal in the fact that both of them lack inherent existence and objective reality. However, if we believe that the dream person is real, we can invalidate that belief by other conventional knowledge, such as past experience or third person testimony. Belief in the real person as real cannot be invalidated by such conventional means. This is one method for distinguishing between something that is existent and something that is not. A second method is to rely upon reasoning based on the ultimate nature of reality. For example, with certain concepts postulated through metaphysical thought processes or by adherents to some metaphysical schools that may not be susceptible to invalidation by conventional knowledge.

    W jaki sposób możemy rozstrzygnąć, że coś istnieje, a coś innego nie istnieje? Jeżeli posłużymy się przykładem realnej osoby i osoby ze snu, możemy zauważyć, że są one takie same w tym sensie, że obie nie istnieją w sposób inherentny i nie posiadają swojej obiektywnej rzeczywistości. Jednak jeżeli wierzymy, że osoba ze snu jest realna, to możemy unieważnić tę wiarę przy pomocy takiej konwencjonalnej wiedzy, jak wcześniejsze doświadczenia lub świadectwo osób trzecich. Wiara w to, że realna osoba jest realna nie może zostać unieważniona w ten sam konwencjonalny sposób. To jeden ze sposobów rozróżniania między czymś, co istnieje, a czymś, co nie istnieje. Drugą metodą jest poleganie na rozumowaniu bazującym na ostatecznej naturze rzeczywistości, jak na przykład w przypadku pewnych pojęć postulowanych przy użyciu metafizycznego procesu myślowego lub w przypadku wyznawców pewnych metafizycznych szkół, co może nie być podatne na unieważnienie konwencjonalną wiedzą.

    When you think along these lines, you appreciate Lama Tsongkhapa’s sentiments when, near the end of the emptiness section of his Great Exposition, he said, “O, my colleagues, learned in the great Middle Way treatises. Although in your mind it is very difficult to posit notions of cause and effect in a world devoid of inherent existence, nevertheless, embrace and uphold this by hailing it to be the way of the Middle Path.”

    Gdy podążacie tokiem takich rozumowań, wtedy doceniacie zdanie Lamy Tsongkhapy, które wyraził pod koniec rozdziału na temat pustki w swoim dziele, „Wielki Traktat” [Lamrim Czenmo], mówiąc: “O, moi koledzy, uczeni w wielkich traktatach Drogi Środka. Chociaż w waszym umyśle jest bardzo trudno zaproponować wyobrażenie przyczyny i skutku w świecie, w którym nie ma inherentnej egzystencji, to mimo tego, przyjmijcie to i wspierajcie to, obwołując to ścieżką Drogi Środka.”

    This suggests that when you deepen your understanding of emptiness, you arrive at a point where the reality of things tends to disappear. Things seem to disintegrate and become insubstantial. This, however, is not an indication that they do not exist but rather that they are devoid of objective, substantial reality. In this instance, although it may be difficult to conceptually maintain the notion of cause and effect and the conventional reality of phenomena, you must persist and continually familiarize yourself with this kind of understanding.

    To sugeruje, że gdy pogłębicie swoje zrozumienie pustki, dojdziecie do miejsca, gdzie realność rzeczy będzie miała tendencję do zanikania. Rzeczy będą sprawiać wrażenie, że się dezintegrują i stają się nie substancjalne. Nie wskazuje to jednak, że one nie istnieją, ale raczej, że nie mają obiektywnej, substancjalnej rzeczywistości. W tym przypadku, chociaż może być trudno pojęciowo utrzymywać wyobrażenie przyczyny i skutku oraz konwencjonalnej rzeczywistości zjawisk, to musicie wytrwać i ciągle zaznajamiać się z tego rodzaju zrozumieniem.

    Then, gradually, by constantly relating back to your personal experience, you will become more attuned to the experience of emptiness; more and more comfortable, conceptually and emotionally, with the notion that things and events do not possess inherent existence. This conclusion does not appear in your mind like a flash of lightning; an understanding of emptiness dawns only as the result of a prolonged process of continual reflection.

    Wtedy, stopniowo, ciągle odwołując się do waszych osobistych doświadczeń, staniecie się lepiej dostrojeni do doświadczenia pustki; poczujecie się coraz bardziej komfortowo, zarówno pojęciowo, jak i emocjonalnie, w związku z wyobrażeniem, że rzeczy i zdarzenia nie istnieją w sposób inherentny. Taka konkluzja nie pojawi się w waszym umyśle nagle, jak grom z jasnego nieba; zrozumienie pustki zaczyna świtać jedynie jako rezultat długiego procesu ciągłej refleksji.

    Lamp for the Path: Verses 51 through 53

    51. The reasoning of the Seventy Stanzas on Emptiness
    The Treatise on the Middle Way and so forth
    Explain that the nature of all things
    Is established as emptiness.

    52. Since there are a great many passages,
    I have not cited them here,
    But have explained just their conclusions
    For the purpose of meditation.

    53. Thus, whatever is meditation
    On selflessness, in that it does not observe
    An inherent nature in phenomena,
    Is the cultivation of wisdom.

    Lampa na ścieżkę, strofy od 51 do 53

    51. Rozumowania z Siedemdziesięciu strof
    oraz z „Traktatu o Drodze Środka” i tym podobnych,
    wyjaśniają, że naturę wszystkich rzeczy
    ustalono, jako pustkę.

    52. Ponieważ jest aż tak wiele fragmentów na ten temat,
    nie cytuję ich tutaj,
    a przytaczam ich konkluzje,
    proponując je w celu medytacji.

    53. Tak więc, czymkolwiek jest medytacja nad brakiem samoistności,
    jeżeli nie stwierdza ona inherentnej natury w zjawiskach,
    to jest kultywowaniem mądrości.

  13. Nie pojęciowe urzeczywistnienie pustki
  14. Lamp for the Path: Verse 54

    54. Just as wisdom does not see
    An inherent nature in phenomena,
    Having analyzed wisdom itself by reasoning
    Non-conceptually meditate on that.

    Lampa na ścieżkę, strofa 54

    54. Tak, jak mądrość [pustki] nie widzi inherentnej natury w zjawiskach,
    tak po przeanalizowaniu samej mądrości [pustki]
    według wyżej wspomnianych rozumowań,
    medytuj nad nią bez konceptualizowania.

    The reference to non-conceptuality in Verse 54 indicates the stages through which we progress and enhance our realization of emptiness. Through treading the various stages of the path, such as the path of accumulation, and particularly the four levels of the path of preparation [46], we eventually arrive at an understanding of emptiness that is direct, intuitive and non-conceptual.

    Odniesienie do nie-pojęciowości w strofie 54 zaznacza etapy naszego postępu i wzmocnienia naszego urzeczywistnienia pustki. Przechodząc przez różne etapy ścieżki, takie jak ścieżka akumulacji, a szczególnie przez cztery poziomy ścieżki przygotowania [46], w końcu dochodzimy do zrozumienia pustki wynikającego z intuicyjnego, nie pojęciowego, bezpośredniego urzeczywistnienia jej w medytacji.

    The importance of meditating on emptiness is universal among the four schools of Tibetan Buddhism. In the Nyingma School, the practice of dzog-chen (particularly the “breakthrough” and “leap-over” practices) includes a preliminary process that is described as searching for the origin, the abiding and the dissolution of the nature of the mind. The meditation on emptiness comes into the picture in the context of this search.

    Doniosłość medytacji nad pustką jest uniwersalna wśród czterech szkół buddyzmu tybetańskiego. W szkole Nyingma praktyka dzogczen (szczególnie praktyki “przełom” i “przeskok”) zawierają wstępny proces, który jest opisany, jako poszukiwanie źródła pochodzenia, trwania oraz rozpłynięcia się natury umysłu. Medytacja nad pustką pojawia się tu w kontekście tych poszukiwań.

    Similarly, the Kagyü teachings on mahamudra speak of “singlepointedness,” “transcendence of conceptual elaborations,” “single taste” and “beyond meditation.” In this context, single-pointedness refers to the cultivation of calm abiding, whereas the first part of cultivating transcendence of conceptual elaboration is really the meditation on emptiness.

    Podobnie nauki szkoły Kagju na temat mahamudry mówią o “jednopunktowości”, “przekraczaniu pojęciowych opracowań”, “jednym smaku” oraz “ponad medytacji”. W tym kontekście, jednopunktowość odnosi się do kultywowania medytacji pozostawania w spokoju, gdzie pierwsza część kultywowania przekraczania pojęciowych opracowań jest właśnie medytacją nad pustką.

    The Sakya teaching on sel-tong sung-jug refers to non-duality and the union of profundity and clarity—profundity refers to the teachings on emptiness; clarity refers to the nature of mind [47].

    Nauki szkoły Sakja na temat sel-tong sung-dziug odnoszą się do nie-dualności oraz unii głębi i przejrzystości, gdzie głębia odnosi się do nauk o pustce, a przejrzystość odnosi się do natury umysłu [47].

    In the Gelug, we need to cultivate the wisdom of emptiness in conjunction with the experience of bliss in the context of the practice of cultivating the wisdom that is the indivisible union of bliss and emptiness. In all four schools, the emptiness that is taught is that which Nagarjuna presented in his „Fundamentals of the Middle Way”. Nagarjuna’s presentation of emptiness is common to both Paramitayana and Vajrayana. In Vajrayana, however, a unique practice places specific emphasis on cultivating the subjective experience of the wisdom of emptiness; the emptiness that is the object is common to both sutra and tantra.

    W szkole Gelug kultywujemy mądrość pustki w połączeniu z doświadczeniem błogości w kontekście praktyki kultywowania mądrości, która jest niepodzielną unią błogości i pustki. We wszystkich czterech szkołach nauczana pustka jest tą, którą Nagardziuna zaprezentował w swoich „Fundamentalnych strofach Drogi Środka”. Pustka, którą zaprezentował Nagardziuna jest wspólna dla paramitajany i wadźrajany. Jednak w wadźrajanie, unikalna praktyka kładzie szczególny nacisk na kultywowanie subiektywnego doświadczenia mądrości pustki; pustka, jako obiekt, jest wspólna dla sutrajany i tantrajany.

    Lamp for the Path: Verses 55 through 59

    55. The nature of this worldly existence,
    Which has come from conceptualization,
    Is conceptuality. Thus the elimination of
    Conceptuality is the highest state of nirvana.

    56. The great ignorance of conceptuality
    Makes us fall into the ocean of cyclic existence.
    Resting in non-conceptual stabilization,
    Space-like non-conceptuality manifests clearly.

    57. When bodhisattvas non-conceptually contemplate
    This excellent teaching, they will transcend
    Conceptuality, so hard to overcome,
    And eventually reach the non-conceptual state.

    58. Having ascertained through scripture
    And through reasoning that phenomena
    Are not produced nor inherently existent,
    Meditate without conceptuality.

    59. Having thus meditated on suchness,
    Eventually, after reaching “heat” and so forth,
    The “very joyful” and the others are attained
    And, before long, the enlightened state of buddhhood.

    Lampa na ścieżkę, strofy od 55 do 59

    55. Naturą cyklicznej egzystencji,
    która pochodzi z konceptualizowania,
    jest konceptualizacja. Zatem eliminacja konceptualizacji
    jest najwyższym stanem nirwany.

    56. Ta wielka ignorancja konceptualizacji
    sprawia, że wpadamy w ocean cyklicznej egzystencji.
    A gdy odpoczywamy w stanie nie-konceptualnej stabilizacji,
    "podobna do przestrzeni" nie-konceptualność
    manifestuje się nam przejrzyście.

    57. Gdy bodhisattwowie nie-konceptualnie kontemplują
    tę wspaniałą naukę, dokonają transcendencji konceptualizacji,
    co jest bardzo trudne,
    w końcu osiągając stan nie-konceptualności.

    58. Upewniwszy się, wykorzystując w tym celu święte pisma
    oraz analityczne rozumowania, że zjawiska
    ani nie są wyprodukowane, ani nie istnieją inherentnie,
    medytuj nad tym bez konceptualizowania.

    59. Po takim medytowaniu nad takością,
    w końcu, po osiągnięciu "płomiennego żaru" i tak dalej,
    stan "bardzo szczęśliwego" oraz inne zostają zdobyte,
    a wkrótce potem również oświecony stan buddhy.

  15. Unia medytacji pozostawania w spokoju i medytacji penetracyjnego wglądu
  16. Lines of Experience: Verse 21

    21. In (a state of) merely single-pointed meditative concentration, you do not have the insight (that gives you) the ability to cut the root of cyclic existence. Moreover, devoid of a path of calm abiding, wisdom (by itself) cannot turn back the delusions, no matter how much you analyze them. Therefore, on the horse of unwavering calm abiding, (masters) have mounted the discriminating wisdom that is totally decisive about how things exist [or, the wisdom penetrating the depths of the ultimate m ode of being]. Then, with the sharp weapon of Middle Path reasoning, devoid of extremes, they have used wide-ranging discriminating wisdom to analyze properly and destroy all underlying supports for their (cognitions) aimed at grasping for extremes. In this way, they have expanded their intelligence that has realized emptiness. I, the yogi, have practiced just that. You who also seek liberation, please cultivate yourself in the same way.

    Wersety doświadczeń, strofa 21

    21. Pozostając zaledwie w stanie jednopunktowej koncentracji [ting-nge-dzin], pozbawiasz się możliwości wglądu niezbędnego do odcięcia korzenia cyklicznej egzystencji. Z drugiej strony, sama mądrość pozbawiona medytacji shi-ne nie usunie urojeń z umysłu, niezależnie od tego, jak długo będziesz je analizował. Dlatego na niezachwianym wierzchowcu medytacji shi-ne mistrzowie medytacji usadzają jeźdźca mądrości penetrującej głębię ostatecznej natury rzeczywistości. Następnie, w parze z ostrym mieczem rozumowania Drogi Środka pozbawionej skrajności, mistrzowie używają rozróżniającej mądrości w jej szerokim zakresie w tym celu, aby poprzez prawidłową analizę usunąć wszelkie kognitywne podstawy dążności do skrajności. W ten sposób kultywują oni swoją mądrość urzeczywistniającą pustkę [siunjata]. Ja, jogin, tak właśnie praktykuję. A Ciebie, który też szuka wyzwolenia, proszę, praktykuj tak samo.

    This verse presents the importance of cultivating the union of calm abiding and penetrative wisdom focused on emptiness.

    Ta strofa prezentuje doniosłość kultywowania unii medytacji pozostawania w spokoju i medytacji penetracyjnej mądrości skupionej na pustce.

    Lines of Experience: Verse 22

    22. Once you have achieved single-pointed concentration through accustoming yourself to single-pointedness of mind, your examination then of individual phenomena with the proper analysis should itself enhance your single-pointed concentration, settled extremely firmly, without any wavering, on the actual way in which all things exist. Seeing this, the zealous have marveled at the attainment of the union of calm abiding and penetrative insight. Is there need to mention that you should pray (to attain it as well)? I, the yogi, have practiced just that. You who also seek liberation, please cultivate yourself in the same way.

    Wersety doświadczeń, strofa 22

    22. Gdy już osiągniesz jednopunktową koncentrację [ting-nge-dzin] poprzez trening i przyzwyczajenie, badanie indywidualnych zjawisk przy użyciu poprawnej analizy powinno uwydatnić Twoją koncentrację silnie skupioną w niezachwiany sposób na ostatecznej naturze wszystkiego, co istnieje. Widząc to, zagorzali medytatorzy nie mogą wyjść z podziwu dla urzeczywistnienia zunifikowanej ścieżki medytacji shi-ne i specjalnego wglądu [lhag-tong]. Czy trzeba jeszcze nadmieniać, że i Ty powinieneś się modlić o to samo urzeczywistnienie? Ja, jogin, tak właśnie praktykuję. A Ciebie, który też szuka wyzwolenia, proszę, praktykuj tak samo.

    This verse points to the possibility of actually reinforcing your singlepointed stability of mind through a process of analysis. The following verse presents the difference between the post-meditation session and the path during the actual meditation session.

    Ta strofa wskazuje na istnienie możliwości wzmocnienia jednopunktowej stabilności umysłu dzięki procesowi analitycznego rozumowania. Następująca strofa przedstawia różnicę między sesją postmedytacyjną a ścieżką w czasie właściwej sesji medytacji.

    Lines of Experience: Verse 23

    23. (Having achieved such a union) you should meditate both on space-like emptiness while completely absorbed (in your meditation sessions) and on illusionlike emptiness when you subsequently arise. By doing this, you will, through your union of method and awareness, become praised as someone perfecting the bodhisattva’s conduct. Realizing this, those with the great good fortune (to have attained enlightenment) have made it their custom never to be content with merely partial paths. I, the yogi, have practiced just that. You who also seek liberation, please cultivate yourself in the same way.

    Wersety doświadczeń, strofa 23

    23. Gdy już urzeczywistnisz tę zunifikowaną ścieżkę, powinieneś wtedy medytować w ten sposób: w czasie, gdy jesteś całkowicie pochłonięty w koncentracji, medytuj nad pustką "podobną do przestrzeni", a w przerwach między sesjami, nad pustką "podobną do iluzji". W ten sposób zostaniesz doceniony, jako ten, kto doskonali postępowanie bodhisattwy praktykując unię metody i świadomości [awareness]. Rozumiejąc to, wielcy szczęśliwcy uczynili to swoim zwyczajem, że nigdy nie są usatysfakcjonowani niekompletnymi ścieżkami, które nie prowadzą do samego oświecenia. Ja, jogin, tak właśnie praktykuję. A Ciebie, który też szuka wyzwolenia, proszę, praktykuj tak samo.

    During the meditation session, you focus primarily on the space-like nature of reality, which is simply the absence of inherent existence in all things. When you arise from the session and engage with the world, your meditation experience should permeate your post-session experience such that you perceive as illusory everything with which you come into contact. Although you might perceive objects as having some kind of concrete reality, you realize that in essence, they lack such reality.

    W czasie sesji medytacji skupiamy się głównie na podobnej do przestrzeni naturze rzeczywistości, która jest po prostu nieobecnością inherentnej egzystencji we wszystkim, co istnieje. Gdy powstajemy z medytacji i angażujemy się w sprawy tego świata, nasze doświadczenie z zakończonej właśnie medytacji powinno przenikać nasze postmedytacyjne doświadczenia w taki sposób, że postrzegamy jako iluzoryczne wszystko to, z czym wchodzimy w kontakt. Mimo, że może się zdarzyć, iż będziemy w dalszym ciągu postrzegać obiekty, jako posiadające pewnego rodzaju konkretną rzeczywistość, to będziemy sobie zdawać sprawę, że jednak zasadniczo im jej brakuje.

    We now return to Atisha’s Lamp. In the context of the Perfection Vehicle, although the method and wisdom aspects of the path mutually reinforce and complement one another, they are presented as two distinct continua of consciousness. The profound feature of the Vajrayana path is that the union of method and wisdom is not a question of two independent factors complementing one another but rather one of both factors being present and complete within a single state of mind. This is achieved through the practice of deity yoga.

    Wracamy teraz do „Lampy na ścieżkę” Atisi. W kontekście Wehikułu Doskonałości [paramitajany], chociaż na ścieżce aspekty metody i mądrości wzajemnie się wzmacniają i komplementują, są przedstawiane, jako dwa różne kontinua świadomości. Doniosłą cechą ścieżki wadźrajany jest to, że unia metody i mądrości nie jest kwestią dwóch niezależnych czynników komplementujących się nawzajem, ale raczej kwestią obu czynników jednocześnie obecnych i kompletnych w pojedynczym momencie świadomości umysłu. Osiąga się to poprzez praktykę jogi bóstwa.

  17. Ścieżka wadźrajany
  18. Lamp for the Path: Verse 60

    60. If you wish to create with ease
    The collections for enlightenment
    Through activities of pacification,
    Increase and so forth, gained by the power of mantra,

    Lampa na ścieżkę, strofa 60

    60. Jeżeli życzysz sobie, abyś z łatwością stworzył
    dwie kolekcje konieczne do oświecenia
    poprzez aktywności uspokajania, wzrostu i tak dalej,
    uzyskane mocą tajemnej mantry,

    In the next verses, the text goes on to talk about the importance of finding a spiritual teacher and developing a proper reliance on this teacher, and points out that this practice is presented in the context of Vajrayana.

    W następnej strofie jest mowa o tym, jak ważnym jest znalezienie nauczyciela duchowego i rozwijanie właściwego sposobu polegania na nim, podkreślając, że ta praktyka prezentowana jest w kontekście wadźrajany.

    Lamp for the Path: Verses 61 through 67

    61. And also through the force of the eight
    And other great attainments like the “good pot”—
    If you want to practice secret mantra,
    As explained in the action and performance tantras,

    62. Then, to receive the preceptor initiation,
    You must please an excellent spiritual teacher
    Through service, valuable gifts and the like
    As well as through obedience.

    63. Through the full bestowing of the preceptor initiation,
    By a spiritual teacher who is pleased,
    You are purified of all wrong-doing
    And become fit to gain powerful attainments.

    64. Because the Great Tantra of the Primordial Buddha
    Forbids it emphatically,
    Those observing pure conduct should not
    Take the secret and wisdom initiations.

    65. If those observing the austere practice of pure conduct
    Were to hold these initiations,
    Their vow of austerity would be impaired
    Through doing that which is proscribed.

    66. This creates transgressions that are a defeat
    For those observing discipline.
    Since they are certain to fall to a bad rebirth,
    They will never gain accomplishments.

    67. There is no fault if one who has received
    The preceptor initiation and has knowledge
    Of suchness listens to or explains the tantras
    And performs burnt offering rituals,
    Or makes offering of gifts and so forth.

    Lampa na ścieżkę, strofy od 61 do 67

    61. jak również mocą wielkich ośmiu oraz innych wielkich osiągnięć,
    jak "dobry dzban" — jeżeli pragniesz praktykować
    tajemną mantrę, tak, jak zostało to wyjaśnione
    w klasach tantr krija i ciarja,

    62. wtedy, aby otrzymać inicjację preceptora
    musisz zadowolić wspaniałego duchowego nauczyciela
    poprzez służbę, wartościowe dary i tym podobne,
    jak również poprzez posłuszeństwo.

    63. Poprzez pełne udzielenie inicjacji preceptora
    przez duchowego nauczyciela, który został tak usatysfakcjonowany,
    zostajesz oczyszczony ze wszystkich złych uczynków
    i stajesz się zdolny do zdobycia potężnych urzeczywistnień.

    64. Ponieważ "Wielka tantra pierwotnego buddhy"
    stanowczo tego zabrania,
    Ci, którzy utrzymują ślubowania czystości,
    nie powinni przyjmować ani tajemnej inicjacji
    ani inicjacji mądrości.

    65. Jeżeli utrzymujący surowe praktyki czystego postępowania
    miał by przyjąć te inicjacje,
    ich surowe ślubowania były by osłabione
    przez wypełnienie takich zaleceń.

    66. A to stwarza przekroczenia, które są unieważniającą klęską
    dla utrzymujących dyscyplinę.
    Ponieważ z pewnością odrodzą się w niższych sferach istnienia,
    nie osiągną też żadnych urzeczywistnień [w tym życiu].

    67. Nie ma w tym błędu, jeżeli ktoś, kto otrzymał
    inicjację preceptora oraz posiada wiedzę takości,
    słucha wyjaśnień tantrycznych lub ich udziela
    i wykonuje rytuały ofiarnego spalania
    lub składa ofiary darów i tak dalej.

    Similarly, in Verse 24 of Lines of Experience, Lama Tsongkhapa presents the general procedure of the paths according to Vajrayana.

    Podobnie w strofie 24 „Wersetów doświadczeń” Lama Tsongkhapa prezentuje ogólną procedurę ścieżek według wadźrajany.

    Lines of Experience: Verse 24

    24. (Renunciation, an enlightened motive and correct view of emptiness) are necessary in common for (achieving) supreme paths through either of the two Mahayana vehicles of (practicing) causes (for enlightenment) or (simulating now) the results (you will achieve). Therefore, once you have properly developed like this these (three principal) paths, you should rely on the skillful captain (of a fully qualified tantric master) as your protector, and set out (on this latter, speedier vehicle) across the vast ocean of the (four) classes of tantra. Those who have (done so and) devoted themselves to his or her guideline instructions have made their attainment of (a human body with all) liberties and endowments fully meaningful (by attaining enlightenment in their very lives). I, the yogi, have practiced just that. You who also seek liberation, please cultivate yourself in the same way.

    Wersety doświadczeń, strofa 24

    24. Trzy zasadnicze aspekty - wyrzeczenie, bodhiczitta i mądrość - są razem konieczne do urzeczywistnienia najwyższych ścieżek na jeden z dwóch sposobów: albo poprzez paramitajanę, albo poprzez dwie fazy wadżrajany. Gdy już prawidłowo kultywowałeś te trzy zasadnicze aspekty, powinieneś polegać na w pełni wykwalifikowanym mistrzu tantry, jako Twoim strażniku Dharmy, i wybrać jednak ten szybszy wehikuł do podróży poprzez rozległy ocean czterech klas tantr. Ci, którzy tak zrobili i z prawidłowym oddaniem postępowali według jego instrukcji i zaleceń, w pełni urzeczywistnili potencjał swojej ludzkiej egzystencji z jej ośmioma swobodami, osiągając oświecenie w krótkim czasie w tym jednym życiu. Ja, jogin, tak właśnie praktykuję. A Ciebie, który też szuka wyzwolenia, proszę, praktykuj tak samo.

  19. Sesja pytań i odpowiedzi
  20. Question 1: Your Holiness, although my meditation experience is very shallow and weak, when meditating on the lack of inherent existence of self, I become scared at the dawn of that understanding. Is this normal? Is there an antidote?

    His Holiness: There are two possibilities. One is that perhaps your understanding of emptiness is not deep enough, in which case there is a danger of your sliding into a nihilistic interpretation of the meaning of emptiness, where emptiness almost becomes a concept of nothingness or non-existence. This can then cause some kind of fear of non-existence. Under such circumstances, it is important to reinforce your conviction in the efficacy of the law of cause and effect, and particularly in the teachings of dependent origination, because the true meaning of emptiness has to be understood in terms of dependent arising. The antidote to this fear is reinforcing your understanding of the dependent origination of things, their cause and effect nature, how they come into being and what kind of conventional, or relative, status they possess.

    However, it is also possible that your understanding of emptiness is correct. When you deeply reflect on emptiness, it is not impossible that some kind of fear or anxiety might arise in you, because what we normally take for granted and hold to be unquestionable—this solid, concrete reality and independently existing self—has been shown to be false. This kind of realization can cause a sense of fear, but this fear gradually diminishes as you deepen your understanding of emptiness more and more.

    Pytanie 1: Wasza Świątobliwość, chociaż moje doświadczenie medytacji jest bardzo płytkie i słabe, gdy medytuję nad brakiem inherentnej egzystencji jaźni, odczuwam strach w momencie, kiedy zaczyna świtać zrozumienie. Czy to normalne? Czy jest na to antidotum?

    Jego Świątobliwość: Są dwie możliwości. Pierwsza jest taka, że być może Twoje zrozumienie pustki nie jest wystarczająco głębokie, a w tym przypadku istnieje niebezpieczeństwo popadania w nihilistyczną interpretację znaczenia pustki, w której pustka prawie staje się koncepcją nicości lub nie istnienia. Może to wtedy powodować pewnego rodzaju lęk nie istnienia. W takich okolicznościach ważne jest, aby wzmocnić swoje przekonanie w skuteczność prawa przyczyny i skutku, a w szczególności w nauki o zależnym powstawaniu. Antidotum na ten lęk jest wzmocnienie zrozumienia zależnego pochodzenia rzeczy, ich przyczynowej natury, tego, jak powstają oraz jaki konwencjonalny lub względny status posiadają.

    Jednak jest to również możliwe, że Twoje zrozumienie pustki jest poprawne. Gdy dokonujesz głębokiej refleksji nad pustką, nie jest to możliwe, że mógłby pojawić się w Tobie jakiś rodzaj strachu lub niepokoju, ponieważ to, co normalnie przyjmujemy za pewnik i uważamy za bezdyskusyjne, mianowicie tę solidną, konkretną rzeczywistość i niezależnie istniejącą jaźń, jest fałszem, jak wykazano. Ten rodzaj urzeczywistnienia może powodować pewnego rodzaju strach, ale ten strach będzie stopniowo zmniejszać się razem z tym, jak coraz bardziej będziesz pogłębiać swoje zrozumienie pustki.

    Question 2: How can the law of dependent origination explain the continuity of mind? Is the mind an independent phenomenon?

    His Holiness: It is possible to misunderstand the ever-present continuity of consciousness as being some kind of eternal entity, but just because something retains its continuum does not mean that it is an eternal, unchanging, permanent phenomenon. For example, when we look carefully, we see the tremendous complexity of the world of experience. It is this very complexity, in fact, to which we refer as consciousness, or mind, and it is on the basis of this continuum that we describe states of mind as being of particular types.

    Also, we know from our personal experience that our thoughts, emotions and attitudes can change. If the mind were permanent and independent, therefore, there would simply be no room for such changes to occur. The fact that there is room for change and transformation suggests that consciousness is a dynamic, ever-changing phenomenon. We can understand consciousness only in terms of a continuum, but this continuum can only be understood in relation to the succession of many events. This already suggests that we are talking about a composite phenomenon and that consciousness is dependently originated.

    When we look at things and events, we can see that there is a relationship between the whole and the constituents that come together to compose it. The fact that something is said to be whole immediately suggests its relationship with its constituent parts. The constituent parts are not independent or separate from the whole, nor are they identical to it. There is a relationship between the two.

    Pytanie 2: Jak prawo zależnego pochodzenia może wyjaśnić ciągłość umysłu? Czy umysł jest niezależnym zjawiskiem?

    Jego Świątobliwość: Jest to możliwe, że opacznie zrozumiemy odwieczną ciągłość świadomości, jako pewnego rodzaju wieczny byt, ale tylko z tego, że coś utrzymuje swoją ciągłość, nie wynika, że jest to wieczne, niezmienne i trwałe zjawisko. Na przykład, gdy szczegółowo się przyjrzymy, widzimy ogromną złożoność świata doświadczeń. To jest właśnie ta złożoność, którą określamy mianem świadomości lub umysłu oraz to właśnie na bazie tego kontinuum opisujemy szczególne typy stanów umysłu.

    Wiemy również z naszego osobistego doświadczenia, że nasze myśli, emocje i postawy mogą się zmieniać. Gdyby umysł był trwały i niezależny, wtedy po prostu nie byłoby miejsca na to, aby takie zmiany się wydarzyły. Fakt, że jest miejsce na zmiany i transformacje sugeruje, że świadomość jest dynamicznym, ciągle zmieniającym się zjawiskiem. Świadomość możemy zrozumieć tylko w sensie kontinuum, ale to kontinuum można jedynie rozumieć w odniesieniu do ciągu wielu zdarzeń. To już sugeruje, że mówimy o zjawisku złożonym i że świadomość powstaje zależnie.

    Gdy patrzymy na rzeczy i zdarzenia, możemy zauważyć, że istnieje związek między całością a jej częściami składowymi, które ją tworzą. Fakt, iż mówi się, że coś jest całością natychmiast sugeruje związek tego z jego częściami składowymi. Te części składowe ani nie są niezależne lub odrębne od tej całości, ani nie są z nią identyczne [nie są tą całością]. Istnieje związek między nimi dwoma [zobacz: przypis tłumacza].

    Question 3: We have asked Your Holiness many questions. What question would you ask us that we might each answer within ourselves?

    His Holiness: Examine yourself to see whether or not you are dedicated to your spiritual practice. This is very important.

    Pytanie 3: Zadaliśmy Waszej Świątobliwości wiele pytań. Jakie pytanie można by zadać nam, abyśmy sami sobie mogli na nie odpowiedzieć?

    Jego Świątobliwość: Zbadajcie siebie, by zobaczyć czy jesteście oddani swojej duchowej praktyce, czy nie. To jest bardzo ważne.

  21. Zadedykowanie duchowej zasługi
  22. Atisha concludes his Lamp with:

    68. I, the Elder Dipamkarashri, having seen it
    Explained in sutra and in other teachings,
    Have made this concise explanation
    At the request of Jangchub Ö.

    Atisia kończy swoją „Lampę na ścieżkę” tymi słowami:

    68. Ja, mnich-senior Dipamkaraśri, widząc,
    jak było to wyjaśnione w sutrach i w innych naukach Dharmy,
    sporządziłem to zwięzłe wyjaśnienie
    na życzenie [dobrego ucznia] Dziangciuba Ö.

    And finally, Lama Tsongkhapa makes this dedication:

    25. In order to accustom this to my own mind and also to benefit others as well who have the good fortune (to meet a true guru and be able to practice what he or she teaches), I have explained here in easily understandable words the complete path that pleases the buddhas. I pray that that the merit from this may cause all sentient beings never to be parted from these pure and excellent paths. I, the yogi, have practiced just that. You who also seek liberation, please cultivate yourself in the same way.

    A na zakończenie Lama Tsongkhapa tak dedykuje duchową zasługę:

    25. W tym celu, abym to sam sobie lepiej uzmysłowił, jak również, aby było to z korzyścią dla innych, którzy mają to szczęście, że spotkali oświeconego guru i są w stanie praktykować według jego instrukcji i zaleceń, wyjaśniłem prostymi słowami kompletną ścieżkę, która cieszy buddhów. Modlę się o to, aby w rezultacie duchowej zasługi płynącej z tych objaśnień, wszystkie czujące istoty nigdy nie były odseparowane od tych wspaniałych, nieskazitelnych ścieżek. Ja, jogin, tak właśnie praktykuję. A Ciebie, który też szuka wyzwolenia, proszę, praktykuj tak samo.

    Then, in the colophon to Lines of Experience, we read:

    This concludes the Abbreviated Points of the Graded Path to Enlightenment, compiled in brief so that they might not be forgotten. It has been written at Ganden Nampar Gyelwa’i Monastery on Drog Riwoche Mountain, Tibet, by the Buddhist monk Losang Dragpa, a meditator who has heard many teachings.

    Następnie w kolofonie „Wersetów doświadczeń” czytamy:

    Tak oto kończy się streszczenie najważniejszych punktów stopniowej ścieżki do oświecenia, zwięźle skompilowane ku pamięci. Zostało ono napisane w klasztorze Ganden Nampar Gyelwai na górze Drog Riwocze w Tybecie przez mnicha buddyjskiego Losanga Dragpę [Dźe Rinpocze], jogina, który słyszał wiele nauk.

    In conclusion, my wish is that you all try to be warm-hearted people. This is the most important thing. I myself try to be a sincere follower of the Buddha. Even in my dreams, I always remember that I’m a Buddhist monk. This feeling will remain until my death. In the meantime, I try to dedicate my existence to the benefit of others. If you, too, practice in this way, we will truly become genuine, good friends.

    Na zakończenie moim życzeniem jest, abyście wszyscy spróbowali być ludźmi o ciepłym sercu. To jest najważniejsze. Sam próbuję być szczerym uczniem Buddhy. Nawet w moich snach zawsze pamiętam, że jestem mnichem buddyjskim. To poczucie utrzyma się aż do mojej śmierci. W międzyczasie, próbuję dedykować moje życie dobru innych. Jeżeli wy też będziecie praktykować w ten sposób, to rzeczywiście zostaniemy prawdziwymi, dobrymi przyjaciółmi.


    KONIEC





    PRZYPISY TŁUMACZA

    Zobacz:
    ANALIZA OSTATECZNA, CZYLI OD ZWYKŁEGO DŁUGOPISU DO OŚWIECENIA BUDDHY”.





    Z tybetańskiego na angielski przełożył gesze Thupten Jinpa Ph.D., 2002. Z angielskiego przełożył mnich buddyjski Zbigniew Modrzejewski (getsul Lhundrub Dzinpa). Przekładu dokonano na podstawie tekstu: „Illuminating the Path to Enlightenment”. Książka ta jest komentarzem do dwóch historycznie ważnych tekstów buddyjskich nauk Lam-rim: „Lampa na ścieżkę do oświecenia Aczarji Atisi Dipamkary Śridźniany (982–1054) oraz „Wersety doświadczeń Lamy Dźe Tsongkhapy Losanga Dragpy (1357–1419). Przekład Rozdziału X ukończono 2 sierpnia 2012, pełnia księżyca, Wassa, (alternatywne) święto rocznicy nauki Buddhy o Czterech Szlachetnych Prawdach.



    „Rozjaśniając ścieżkę do oświecenia”

    Szanowny Czytelniku, ta piękna i wartościowa książka XIV-tego Dalajlamy Tybetu, „Rozjaśniając ścieżkę do oświecenia”, ISBN 0-9623421-6-5 nie wymaga opłacania ani praw autorskich, ani wydawniczych. W dodatku do tego, że jest ona powszechnie dostępna w internecie, to w angielskojęzycznej wersji, w formie drukowanej jest również przeznaczona do darmowej dystrybucji. Być może warto byłoby udostępnić ją w polskim przekładzie w klasycznej formie drukowanej do darmowej dystrybucji również w Polsce? Jeżeli uważasz, że to dobry pomysł, to prosimy o kontakt. „The gift of the Dhamma excels all gifts”, Dhammapada, Verse 354.